RCI Special Educator TET Syllabus : भारतीय पुनर्वसन परिषद (Rehabilitation Council of India – RCI) ने विशेष शिक्षण शिक्षकांसाठी (Special Education Teachers / Special Educators) TET परीक्षेचा अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी एक मसुदा प्रसिद्ध केला आहे. त्यानुसार आजच्या या लेखात Special Educator TET Syllabus Paper 1 and Paper 2 याबद्दलची सविस्तर माहिती पाहूया.
Special Educator TET Syllabus PUBLIC NOTICE
हा मसुदा RCI ने स्थापन केलेल्या तज्ज्ञ समितीने तयार केला आहे. या अभ्यासक्रमामध्ये प्राथमिक आणि उच्च प्राथमिक स्तरावरील परीक्षेसाठी कोणते विषय असावेत, याची माहिती दिली आहे.
या सूचनेमुळे विशेष शिक्षकांसाठी TET परीक्षेच्या अभ्यासक्रमाचा मसुदा अधिकृतपणे विचारार्थ मांडण्यात आला आहे. त्यामध्ये बालविकास, भाषा, गणित किंवा संबंधित विषयांसोबत दिव्यांगत्वाची ओळख, समावेशित शिक्षण, सहाय्यक तंत्रज्ञान आणि दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी आवश्यक कौशल्ये अशा विषयांचा समावेश आहे.
या सूचनेचा उद्देश विशेष शिक्षकांसाठी प्रस्तावित TET परीक्षेच्या अभ्यासक्रमाबाबत संबंधित व्यक्तींकडून सूचना आणि अभिप्राय मागविणे हा आहे.
पेपर १ – प्राथमिक स्तर (इयत्ता १ ली ते ५ वी) | Special Educator TET Syllabus Paper 1
CTET परीक्षा : रचना आणि अभ्यासक्रम
विशेष शिक्षण शिक्षकांसाठी तयार करण्यात आलेल्या अभ्यासक्रमाच्या मसुद्यात प्राथमिक स्तरासाठी खालील विषय व प्रश्नसंख्या दिली आहे.
| विषय | प्रश्नसंख्या |
|---|---|
| बालविकास व अध्यापनशास्त्र | 30 |
| गणित | 15 |
| परिसर अभ्यास | 15 |
| भाषा १ | 15 |
| भाषा २ | 15 |
| विविध दिव्यांगता, विशेष व समावेशित शिक्षण | 30 |
| सहाय्यक तंत्रज्ञान व सहाय्यक कौशल्ये | 30 |
| एकूण | 150 |
१. बालविकास आणि अध्यापनशास्त्र (Child Development and Pedagogy) — ३० प्रश्न
या विषयाचा आशय व अभ्यासक्रम सर्वसाधारण शिक्षण शिक्षकांसाठी निर्धारित केलेल्या अभ्यासक्रमाप्रमाणेच असेल.
२. विषय पेपर १ (Subject Paper 1) — ३० प्रश्न
- गणित (Mathematics) — १५ प्रश्न: सर्वसाधारण शिक्षण शिक्षकांसाठी निर्धारित केलेल्या अभ्यासक्रमाप्रमाणे.
- परिसर अभ्यास (Environmental Studies) — १५ प्रश्न: सर्वसाधारण शिक्षण शिक्षकांसाठी निर्धारित केलेल्या अभ्यासक्रमाप्रमाणे.
३. विषय पेपर २ (Subject Paper 2) — ३० प्रश्न
- भाषा १ (Language I) — १५ प्रश्न: सर्वसाधारण शिक्षण शिक्षकांसाठी निर्धारित केलेल्या अभ्यासक्रमाप्रमाणे.
- भाषा २ (Language II) — १५ प्रश्न: सर्वसाधारण शिक्षण शिक्षकांसाठी निर्धारित केलेल्या अभ्यासक्रमाप्रमाणे.
४. विविध दिव्यांगता, विशेष शिक्षण आणि समावेशित शिक्षण (Cross Disability, Special and Inclusive Education) — ३० प्रश्न
या विभागाचे तीन उपविभाग असून प्रत्येक उपविभागासाठी १० प्रश्न निर्धारित करण्यात आले आहेत.
४.१ दिव्यांगत्वाची ओळख (Introduction to Disabilities) — १० प्रश्न
- विद्यार्थ्यांमधील विविधता, विकासात्मक विलंब, दिव्यांगत्व आणि दुहेरी असामान्य प्रतिभा किंवा विशेष क्षमता (Twice Exceptionality) या संकल्पना.
- दिव्यांग व्यक्ती हक्क अधिनियम, २०१६ (RPwD Act 2016) अंतर्गत निर्दिष्ट केलेली दिव्यांगत्वे.
- विविध दिव्यांगत्वांची वैशिष्ट्ये, गरजा आणि त्यांचे परिणाम; दिव्यांगत्वाची प्राथमिक तपासणी (Screening), ओळख आणि मूल्यमापन.
- दिव्यांग व्यक्ती हक्क अधिनियम, २०१६, शिक्षण हक्क अधिनियम, २००९ (RTE Act 2009) आणि भारतीय पुनर्वसन परिषद अधिनियम, १९९२ (RCI Act 1992) यांनुसार उपलब्ध सुविधा, सवलती आणि तरतुदी, तसेच आवश्यक वाजवी सोयी-सुविधा (Reasonable Accommodation).
४.२ दिव्यांग मुलांचे शिक्षण (Education of Children with Disabilities) — १० प्रश्न
- दिव्यांग मुलांच्या शिक्षणाला सहाय्य करणारी धोरणे आणि कार्यक्रम.
- दिव्यांग विद्यार्थ्यांना शिकण्यासाठी व शैक्षणिक सहभागासाठी अडथळामुक्त वातावरण आणि सुलभता उपलब्ध करून देणे; शैक्षणिक संस्थांसाठी असलेली सुलभता संहिता (Accessibility Code).
- समावेशक, सुरक्षित आणि सकारात्मक शालेय वातावरणाची निर्मिती.
- विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनासाठी आणि सहाय्यक सेवांसाठी विविध संस्था व व्यावसायिक यांच्याशी समन्वय साधणे.
४.३ समावेशित आणि विशेष शिक्षणातील पद्धती (Practices in Inclusive and Special Education) — १० प्रश्न
- अभ्यासक्रमातील सर्व क्षेत्रांसाठी विद्यार्थ्यांच्या वैयक्तिक गरजांनुसार अध्ययन सहाय्य (Personalized/Individualized Learning Support) उपलब्ध करून देणे.
- अभ्यासक्रमातील अनुकूलन (Curricular Adaptations) — अभ्यासविषय, अध्ययन प्रक्रिया आणि अध्ययन साहित्य यांमध्ये आवश्यक बदल करणे.
- मूल्यमापनाच्या रणनीती आणि साधने.
- विविध क्षमतांनुसार अध्यापन (Differentiated Instruction), अध्ययनासाठी सार्वत्रिक रचना (Universal Design for Learning — UDL) आणि समावेशक वर्गातील इतर अध्यापन-अध्ययन पद्धती.
- सकारात्मक वर्तन हस्तक्षेप आणि सहाय्य (Positive Behavior Intervention and Support — PBIS).
५. सहाय्यक तंत्रज्ञान आणि दिव्यांग मुलांसाठी सहाय्यक कौशल्ये (Assistive Technology and Supportive Skills for Children with Disabilities) — ३० प्रश्न
या विभागात तीन उपविभाग असून प्रत्येकासाठी १० प्रश्न आहेत.
५.१ शिक्षणामध्ये तंत्रज्ञानाचे एकत्रीकरण (Integration of Technology in Education) — १० प्रश्न
- सहाय्यक तंत्रज्ञान (Assistive Technology), इलेक्ट्रॉनिक संसाधने (e-Resources) आणि ई-लर्निंग.
- माहिती आणि संप्रेषण तंत्रज्ञान (Information and Communication Technology — ICT).
- वर्गातील सुलभता वाढविण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर.
- विविध दिव्यांगत्वे असलेल्या विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनासाठी आणि मूल्यमापनासाठी उपयुक्त सॉफ्टवेअर.
५.२ अध्ययनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी सहाय्यक उपकरणे (Assistive Devices for Promotion of Learning) — १० प्रश्न
- विविध दिव्यांगत्वे असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी सहाय्यक आणि अनुकूलित उपकरणे (Assistive and Adaptive Devices).
- सहाय्यक उपकरणांचा योग्य वापर, देखभाल आणि दुरुस्ती.
- तंत्रज्ञानातील नवीन संशोधन, नवकल्पना आणि प्रगत घडामोडी.
५.३ दिव्यांग मुलांसाठी सहाय्यक कौशल्ये (Supportive Skills for Children with Disabilities) — १० प्रश्न
- दैनंदिन जीवनातील आवश्यक क्रिया (Activities of Daily Living — ADL).
- बौद्धिक, सामाजिक आणि शैक्षणिक कौशल्ये.
- भारतीय सांकेतिक भाषेसह (Indian Sign Language — ISL) संवाद कौशल्ये.
- हालचाल आणि गतिशीलतेशी संबंधित कौशल्ये (Mobility Skills).
- उपचारात्मक आणि पुनर्वसन सेवा (Therapeutic and Rehabilitation Services).
- व्यावसायिक कौशल्ये (Vocational Skills).
पेपर २ – उच्च प्राथमिक स्तर (इयत्ता ६ वी ते ८ वी) | Special Educator TET Syllabus Paper 2
CTET परीक्षा : रचना आणि अभ्यासक्रम
उच्च प्राथमिक स्तरासाठी अभ्यासक्रमाची रचना पुढीलप्रमाणे आहे.
| विषय | प्रश्नसंख्या |
|---|---|
| बालविकास व अध्यापनशास्त्र | 30 |
| गणित व विज्ञान | 15 |
| सामाजिक अध्ययन / सामाजिक शास्त्रे | 15 |
| भाषा १ | 15 |
| भाषा २ | 15 |
| विविध दिव्यांगता, विशेष व समावेशित शिक्षण | 30 |
| सहाय्यक तंत्रज्ञान व सहाय्यक कौशल्ये | 30 |
| एकूण | 150 |
१. बालविकास आणि अध्यापनशास्त्र (Child Development and Pedagogy) — ३० प्रश्न
या विषयाचा आशय व अभ्यासक्रम सर्वसाधारण शिक्षण शिक्षकांसाठी निर्धारित केलेल्या अभ्यासक्रमाप्रमाणेच असेल.
२. विषय पेपर १ (Subject Paper 1) — ३० प्रश्न
- गणित आणि विज्ञान (Mathematics & Science) — १५ प्रश्न: सर्वसाधारण शिक्षण शिक्षकांसाठी निर्धारित केलेल्या अभ्यासक्रमाप्रमाणे.
- सामाजिक अध्ययन / सामाजिक शास्त्रे (Social Studies/Social Sciences) — १५ प्रश्न: सर्वसाधारण शिक्षण शिक्षकांसाठी निर्धारित केलेल्या अभ्यासक्रमाप्रमाणे.
३. विषय पेपर २ (Subject Paper 2) — ३० प्रश्न
- भाषा १ (Language I) — १५ प्रश्न: सर्वसाधारण शिक्षण शिक्षकांसाठी निर्धारित केलेल्या अभ्यासक्रमाप्रमाणे.
- भाषा २ (Language II) — १५ प्रश्न: सर्वसाधारण शिक्षण शिक्षकांसाठी निर्धारित केलेल्या अभ्यासक्रमाप्रमाणे.
४. विविध दिव्यांगता, विशेष शिक्षण आणि समावेशित शिक्षण (Cross Disability, Special and Inclusive Education) — ३० प्रश्न
४.१ दिव्यांगत्वाची ओळख (Introduction to Disabilities) — १० प्रश्न
- विद्यार्थ्यांमधील विविधता, विकासात्मक विलंब, दिव्यांगत्व आणि दुहेरी असामान्य प्रतिभा किंवा विशेष क्षमता (Twice Exceptionality) या संकल्पना.
- दिव्यांग व्यक्ती हक्क अधिनियम, २०१६ (RPwD Act 2016) अंतर्गत निर्दिष्ट केलेली दिव्यांगत्वे.
- विविध दिव्यांगत्वांची वैशिष्ट्ये, गरजा आणि त्यांचे परिणाम; दिव्यांगत्वाची प्राथमिक तपासणी (Screening), ओळख आणि मूल्यमापन.
- दिव्यांग व्यक्ती हक्क अधिनियम, २०१६, शिक्षण हक्क अधिनियम, २००९ (RTE Act 2009) आणि भारतीय पुनर्वसन परिषद अधिनियम, १९९२ (RCI Act 1992) यांनुसार उपलब्ध सुविधा, सवलती आणि तरतुदी, तसेच आवश्यक वाजवी सोयी-सुविधा (Reasonable Accommodation).
४.२ दिव्यांग मुलांचे शिक्षण (Education of Children with Disabilities) — १० प्रश्न
- दिव्यांग मुलांच्या शिक्षणाला सहाय्य करणारी धोरणे आणि कार्यक्रम.
- दिव्यांग विद्यार्थ्यांना शिकण्यासाठी व शैक्षणिक सहभागासाठी अडथळामुक्त वातावरण आणि सुलभता उपलब्ध करून देणे; शैक्षणिक संस्थांसाठी असलेली सुलभता संहिता (Accessibility Code).
- समावेशक, सुरक्षित आणि सकारात्मक शालेय वातावरणाची निर्मिती.
- विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनासाठी आणि सहाय्यक सेवांसाठी विविध संस्था व व्यावसायिक यांच्याशी समन्वय साधणे.
४.३ समावेशित आणि विशेष शिक्षणातील पद्धती (Practices in Inclusive and Special Education) — १० प्रश्न
- अभ्यासक्रमातील सर्व क्षेत्रांसाठी विद्यार्थ्यांच्या वैयक्तिक गरजांनुसार अध्ययन सहाय्य (Personalized/Individualized Learning Support) उपलब्ध करून देणे.
- अभ्यासक्रमातील अनुकूलन (Curricular Adaptations) — अभ्यासविषय, अध्ययन प्रक्रिया आणि अध्ययन साहित्य यांमध्ये आवश्यक बदल करणे.
- मूल्यमापनाच्या रणनीती आणि साधने.
४.३ समावेशित आणि विशेष शिक्षणातील पद्धती — उर्वरित अभ्यासक्रम
- विविध क्षमतांनुसार अध्यापन (Differentiated Instruction), अध्ययनासाठी सार्वत्रिक रचना (Universal Design for Learning — UDL) आणि समावेशक वर्गातील इतर अध्यापन-अध्ययन पद्धती.
- सकारात्मक वर्तन हस्तक्षेप आणि सहाय्य (Positive Behavior Intervention and Support — PBIS).
५. सहाय्यक तंत्रज्ञान आणि दिव्यांग मुलांसाठी सहाय्यक कौशल्ये — ३० प्रश्न
५.१ शिक्षणामध्ये तंत्रज्ञानाचे एकत्रीकरण (Integration of Technology in Education) — १० प्रश्न
- सहाय्यक तंत्रज्ञान (Assistive Technology), इलेक्ट्रॉनिक संसाधने (e-Resources) आणि ई-लर्निंग.
- माहिती आणि संप्रेषण तंत्रज्ञान (Information and Communication Technology — ICT).
- वर्गातील सुलभता वाढविण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर.
- विविध दिव्यांगत्वे असलेल्या विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनासाठी आणि मूल्यमापनासाठी उपयुक्त सॉफ्टवेअर.
५.२ अध्ययनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी सहाय्यक उपकरणे (Assistive Devices for Promotion of Learning) — १० प्रश्न
- विविध दिव्यांगत्वे असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी सहाय्यक आणि अनुकूलित उपकरणे.
- सहाय्यक उपकरणांचा योग्य वापर, देखभाल आणि दुरुस्ती.
- तंत्रज्ञानातील नवीन संशोधन, नवकल्पना आणि प्रगत घडामोडी.
५.३ दिव्यांग मुलांसाठी सहाय्यक कौशल्ये (Supportive Skills for Children with Disabilities) — १० प्रश्न
- दैनंदिन जीवनातील आवश्यक क्रिया (Activities of Daily Living — ADL).
- बौद्धिक, सामाजिक आणि शैक्षणिक कौशल्ये.
- भारतीय सांकेतिक भाषेसह (Indian Sign Language — ISL) संवाद कौशल्ये.
- हालचाल आणि गतिशीलतेशी संबंधित कौशल्ये (Mobility Skills).
- उपचारात्मक आणि पुनर्वसन सेवा (Therapeutic and Rehabilitation Services).
- व्यावसायिक कौशल्ये (Vocational Skills).
