Right to Information Day 2026 : माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 बाबत नागरिकांमध्ये व्यापक जनजागृती व्हावी यासाठी महाराष्ट्र शासनाने 28 सप्टेंबर 2026 रोजी “माहिती अधिकार दिन” राज्यभर साजरा करण्याचे निर्देश दिले आहेत. यानिमित्त शाळा, महाविद्यालये, विद्यापीठे तसेच इतर शैक्षणिक संस्थांमध्ये विविध जनजागृतीपर उपक्रम आयोजित करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
शालेय शिक्षण व क्रीडा विभागाने 24 सप्टेंबर 2026 रोजी शिक्षण आयुक्त, पुणे यांना याबाबत पत्र पाठवून राज्यातील सर्व शाळा व महाविद्यालयांमध्ये आवश्यक कार्यवाही करण्याचे निर्देश दिले आहेत. या पत्राला सामान्य प्रशासन विभागाच्या 21 सप्टेंबर 2026 रोजीच्या पत्राचा तसेच 20 सप्टेंबर 2008 रोजीच्या शासन निर्णयाचा संदर्भ देण्यात आला आहे.
28 सप्टेंबरलाच माहिती अधिकार दिन का साजरा केला जातो?
माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 हा देशभरात 12 ऑक्टोबर 2005 पासून लागू झाला. या कायद्याबाबत नागरिकांमध्ये अधिकाधिक जागरूकता निर्माण व्हावी आणि माहिती मिळविण्याच्या अधिकाराचा प्रभावी वापर करता यावा, या उद्देशाने महाराष्ट्र शासनाने 28 सप्टेंबर हा दिवस राज्य पातळीवर दरवर्षी “माहिती अधिकार दिन” म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
20 सप्टेंबर 2008 रोजीच्या सामान्य प्रशासन विभागाच्या शासन निर्णयानुसार हा दिवस साजरा करण्यासाठी विविध जनजागृतीपर उपक्रम राबविण्याच्या सूचना देण्यात आल्या होत्या. त्याच अनुषंगाने 28 सप्टेंबर 2026 रोजीही राज्यभर कार्यक्रम घेण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
शाळा व महाविद्यालयांमध्ये कोणते उपक्रम घ्यायचे?
माहिती अधिकार दिनानिमित्त विद्यार्थ्यांमध्ये तसेच नागरिकांमध्ये माहितीच्या अधिकाराबाबत समज निर्माण करण्यासाठी विविध उपक्रम आयोजित करण्याचे निर्देश आहेत.
शाळा, महाविद्यालये, विद्यापीठे आणि इतर शैक्षणिक संस्थांमध्ये पुढील प्रकारचे उपक्रम घेता येणार आहेत:
- प्रश्नमंजुषा स्पर्धा
- निबंध स्पर्धा
- वक्तृत्व स्पर्धा
- चित्रकला स्पर्धा
- चर्चासत्र
- व्याख्यानमाला
- माहिती अधिकाराशी संबंधित इतर योग्य जनजागृतीपर उपक्रम
शालेय शिक्षण विभागाच्या पत्रात या उपक्रमांचे आयोजन करून विद्यार्थ्यांना माहितीचा अधिकार अधिनियम आणि त्यातील तरतुदी व कार्यपद्धती याबाबत माहिती देण्यावर भर देण्यात आला आहे.
जिल्हास्तरावरही जनजागृतीपर कार्यक्रम
माहिती अधिकार दिनाचे आयोजन केवळ शैक्षणिक संस्थांपुरते मर्यादित राहणार नसून जिल्हास्तरावरही विविध उपक्रम राबविण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
सर्व जिल्हाधिकाऱ्यांनी आपल्या जिल्ह्यात 28 सप्टेंबर 2026 रोजी माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 बाबत जनजागृती करणारे विविध कार्यक्रम आयोजित करावेत. या कार्यक्रमांसाठी आवश्यकतेनुसार संबंधित शासकीय कार्यालये, शैक्षणिक संस्था आणि स्थानिक पातळीवरील समाजसेवी संस्थांचे सहकार्य घेण्याची मुभा देण्यात आली आहे.
2008 च्या शासन निर्णयानुसार जिल्ह्यातील स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि अशासकीय समाजसेवी संस्थांच्या मदतीने समाजकार्यकर्ते व इच्छुक गटांसाठी भित्तीपत्रक, वक्तृत्व, निबंध, चर्चासत्र आणि व्याख्यानमाला यांसारखे उपक्रम घेण्याची कल्पना मांडण्यात आली होती.
शाळांसाठी महत्त्वाच्या सूचना
24 सप्टेंबर 2026 रोजीच्या शालेय शिक्षण विभागाच्या पत्रानुसार 28 सप्टेंबर 2026 रोजी राज्यातील सर्व शाळा व महाविद्यालयांमध्ये माहिती अधिकार दिन साजरा करण्यासाठी आवश्यक कार्यवाही तात्काळ करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
शिक्षण विभागाने आपल्या स्तरावरून संबंधित सर्वांना आवश्यक सूचना देऊन उपक्रमांचे आयोजन सुनिश्चित करावे, असेही कळविले आहे. कार्यक्रमांच्या आयोजनासाठी आवश्यकतेनुसार शासकीय कार्यालये आणि स्थानिक सामाजिक संस्थांचे सहकार्य घेता येणार आहे.
आयोजित करण्यात आलेल्या उपक्रमांचा संक्षिप्त अहवाल शासनास सादर करण्याची सूचनाही देण्यात आली आहे.
स्पर्धा आणि उपक्रमांमधून विद्यार्थ्यांमध्ये जनजागृती
माहिती अधिकार दिन हा केवळ औपचारिक कार्यक्रम न राहता विद्यार्थ्यांना नागरिकांचे अधिकार, प्रशासनातील पारदर्शकता आणि सार्वजनिक माहितीचे महत्त्व समजावून देण्यासाठी उपयोगी ठरू शकतो.
त्यासाठी प्रश्नमंजुषा, निबंध, वक्तृत्व आणि चित्रकला यांसारख्या विद्यार्थ्यांच्या सहभागावर आधारित उपक्रमांसोबत चर्चासत्रे आणि व्याख्यानांचे आयोजन करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
कार्यक्रमांसाठी शासनाकडून स्वतंत्र निधी नाही
सामान्य प्रशासन विभागाच्या 21 सप्टेंबर 2026 रोजीच्या पत्रानुसार माहिती अधिकार दिनानिमित्त प्रस्तावित उपक्रम उपलब्ध साधनसामग्री आणि स्थानिक पातळीवर उपलब्ध सहकार्याच्या माध्यमातून आयोजित करावेत.
या उपक्रमांसाठी शासनाकडून स्वतंत्र आर्थिक तरतूद उपलब्ध करून देण्यात येणार नसल्याचे पत्रात नमूद करण्यात आले आहे.
जिल्हाधिकाऱ्यांना अहवाल सादर करण्याची सूचना
28 सप्टेंबर 2026 रोजी जिल्ह्यात आयोजित करण्यात आलेल्या माहिती अधिकार दिनाच्या उपक्रमांचा संक्षिप्त अहवाल संबंधित जिल्हाधिकाऱ्यांनी सामान्य प्रशासन विभागास सादर करावा, अशी सूचना करण्यात आली आहे.
तसेच 2008 च्या शासन निर्णयाच्या अनुषंगाने जिल्ह्यात राबविण्यात आलेल्या माहिती अधिकार दिनाच्या उपक्रमांचा अहवाल दरवर्षी ऑक्टोबर अखेरपर्यंत शासनास सादर करण्याची तरतूद नमूद करण्यात आली आहे.
28 सप्टेंबर 2026 रोजी माहिती अधिकार दिन
महाराष्ट्र शासनाच्या निर्देशानुसार 28 सप्टेंबर 2026 रोजी माहिती अधिकार दिन राज्यभर साजरा करण्यात येणार आहे. शाळा, महाविद्यालये, विद्यापीठे आणि इतर शैक्षणिक संस्थांनी माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 बाबत विद्यार्थ्यांमध्ये व नागरिकांमध्ये जनजागृती निर्माण करण्यासाठी विविध उपक्रमांचे आयोजन करणे अपेक्षित आहे.
विशेषतः शाळांनी प्रश्नमंजुषा, निबंध, वक्तृत्व, चित्रकला, चर्चासत्र आणि व्याख्यानमाला यांसारखे उपक्रम नियोजनबद्ध पद्धतीने आयोजित करून त्यातून विद्यार्थ्यांना माहितीच्या अधिकाराची ओळख करून देणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
माहिती अधिकार दिन शासन निर्णय – परिपत्रक PDF
28 सप्टेंबर हा दिवस आंतरराष्ट्रीय माहिती अधिकार दिन म्हणून साजरा करणेबाबत शासन निर्णय डाउनलोड करा
