PRASHAST App 2.0 Checklist : PART – 1 Screening सुरू झाली असून, प्रत्यक्ष विद्यार्थ्यांची स्क्रीनिंग करण्यासाठी एकूण 63 प्रश्न देण्यात आले आहे. सदरील प्रश्न मराठी, हिंदी भाषेत या लेखात दिलेले आहे. तसेच PRASHAST App 2.0ScreeningChecklistPDF Download लिंक देखील या लेखात दिली असून, सविस्तर माहिती पाहूया.
Table of Contents
PRASHAST Part – 1 चा उपयोग कसा करावा?
शाळा प्रमुखांसाठी मार्गदर्शक सूचना खालीलप्रमाणे आहे.
1. शाळा प्रमुखांनी हे सुनिश्चित करावे की विद्यार्थ्यांची प्रारंभिक तपासणी करण्यासाठी PRASHAST च्या वापराबाबत सामान्य शिक्षकांचे ओरिएंटेशन (Orientation) विशेष शिक्षक/संसाधन शिक्षक/IE समन्वयक/SCERT/DIET/समुपदेशक यांच्याकडून करण्यात आले आहे. यासाठी शाळेत एक दिवस किंवा अर्ध्या दिवसाची ओरिएंटेशन बैठक/कार्यशाळा/चर्चा आयोजित केली जाऊ शकते. यासाठी PRASHAST APP 2.0 Video Tutorial Guide देण्यात आले आहे. ते लॉगिन करून शिक्षक पाहू शकता.
2. प्रत्येक सामान्य शिक्षकाला HM Login द्वारे Teacher Assign करावे आणि त्यानंतर Screening सुरू करता येईल. प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी PRASHAST भाग-1 ची स्क्रीनिंग पूर्वी चेक लिस्ट PDF स्वरूपात https://prashast.education.gov.in/ या वेबसाईट वर डाउनलोड करू शकता.
3. शाळा प्रमुखांनी सामान्य शिक्षकांनी भरलेले PRASHAST भाग-1 पुढील कार्यवाहीसाठी, म्हणजेच PRASHAST भाग-2 च्या मदतीने ओळख करण्यासाठी, विशेष शिक्षक/संसाधन शिक्षक/समुपदेशक यांच्यासोबत सामायिक करावे.
जर शाळेत विशेष शिक्षक/संसाधन शिक्षक/समुपदेशक उपलब्ध नसेल, तर शाळा प्रमुख जवळच्या प्राथमिक आरोग्य केंद्राच्या (PHC) मदतीने PRASHAST भाग-2 चा वापर करून पुढील तपासणी करू शकतात.
सामान्य शिक्षकांसाठी मार्गदर्शक सूचना
1. PRASHAST वापरण्यापूर्वी ओरिएंटेशन बैठक/कार्यशाळेत सहभागी व्हा आणि माहिती पुस्तिका काळजीपूर्वक वाचा.
2. PRASHAST भाग-1 चा वापर वर्गातील सर्व विद्यार्थ्यांच्या प्रारंभिक तपासणीसाठी केला पाहिजे.
PRASHAST भाग-1 ची प्रत्यक्ष विद्यार्थ्यांची स्क्रीनिंग करताना यामध्ये एकूण 63 प्रश्न चेक लिस्ट आहे. जिथे आवश्यक असेल तिथे विद्यार्थ्यांना लक्षात घेऊन PRASHAST भाग-1 मध्ये वर्णन केलेल्या वर्तनानुसार शिक्षकांनी (√) “होय” या पर्यायावर चिन्ह (टिक) करावे.
3. शिक्षकांनी शाळा प्रमुखांच्या मदतीने PRASHAST भाग-1 मधील आपल्या नोंदी संबंधित विद्यार्थ्याच्या माता-पिता/पालक/संरक्षक यांच्यासोबत सामायिक कराव्यात.
4. PRASHAST भाग-1 वापरण्यापूर्वी शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांचे विविध संदर्भांमध्ये, उदाहरणार्थ शैक्षणिक, सामाजिक, व्यावहारिक, हालचाल आणि दिशाज्ञान (Mobility & Orientation) इत्यादी परिस्थितींमध्ये 2 आठवडे किंवा त्यापेक्षा अधिक काळ निरीक्षण करावे.
5. विद्यार्थ्यांच्या तपासणीशी संबंधित माहिती गोपनीय आहे आणि ती केवळ संबंधित माता-पिता/पालक/संरक्षक आणि अधिकृत व्यक्तींशीच सामायिक केली जावी.
PRASHAST App 2.0 Checklist in Marathi
PRASHAST Part 1 मध्ये विद्यार्थ्यांची स्क्रीनिंग करण्यासाठी आता UDISE+ वरील संपूर्ण माहिती ऑनलाईन स्वरूपात प्रशस्त सोबत लिंक केलेली आहे. त्यामुळे विद्यार्थी निवड करून खालील चेक लिस्ट प्रश्न जे लागू होतील त्यावर क्लिक करावे. यामध्ये एकूण 63 प्रश्न आहे.
क्र.
दिव्यांगतेशी संबंधित वर्तन
1.1
या विद्यार्थ्याला चालण्यात अडचण होते किंवा चालण्यासाठी/जिने चढण्यासाठी आधाराची आवश्यकता असते.
1.2
या विद्यार्थ्याला शरीराच्या कोणत्याही अवयवाचा वापर करण्यात अडचण होते. उदाहरणार्थ, हातांचा वापर करणे, लिहिणे, खाणे इत्यादी.
1.3
या विद्यार्थ्याच्या शरीरामध्ये असे कोणतेही विकार आहेत, जे पाहून ओळखता येतात. उदाहरणार्थ, हात/पाय किंवा बोट नसणे.
2.1
या विद्यार्थ्याला सुन्नपणा (स्पर्शाचा अनुभव न होणे/संवेदनांचा अभाव) किंवा शरीराच्या कोणत्याही भागात (हात/पाय किंवा बाहू) सुन्नपणा जाणवतो.
3.1
या विद्यार्थ्याच्या हातांमध्ये/पायांमध्ये जकडणे किंवा झटकेदार हालचाल/अनियंत्रित हालचाली होतात किंवा चालताना झटके येतात.
3.2
या विद्यार्थ्याला स्व-सहाय्य कौशल्यांशी संबंधित समस्या आहेत, जसे की अंघोळ करणे, खाणे, वस्तू पकडणे व ठेवणे, कापणे, चिकटवणे, शौचालयाचा वापर इत्यादी.
3.3
हा विद्यार्थी स्पष्ट बोलत नाही किंवा त्याच्या तोंडातून लाळ गळत राहते.
4.1
हा विद्यार्थी त्याच्या वयाच्या मानाने खूपच लहान दिसतो.
4.2
या विद्यार्थ्याचे डोके सामान्य प्रमाणाच्या तुलनेत अधिक मोठे आहे / बोटे लहान आहेत / मान आखूड आहे / पाय धनुष्यासारखे आहेत.
5.1
हा विद्यार्थी वारंवार पडतो आणि त्याला झोपलेल्या किंवा बसलेल्या स्थितीतून उभे राहण्यास त्रास होतो.
5.2
हा विद्यार्थी नेहमी पायाच्या बोटांवर चालतो.
6.1
हा विद्यार्थी आम्ल हल्ल्याचा बळी ठरलेला आहे.
7.1
हा विद्यार्थी दोन्ही डोळ्यांचा वापर करूनही काहीही पाहू शकत नाही.
8.1
या विद्यार्थ्याला कमी प्रकाशात पाहण्यास अडचण होते किंवा त्याला प्रकाशाच्या स्रोताकडे जाण्याची आवश्यकता जाणवते.
8.2
हा विद्यार्थी वारंवार डोळे मिचकावतो/चोळतो किंवा डोळ्यांमध्ये अथवा डोळ्यांच्या आसपास जळजळ/खाज असल्याची किंवा वारंवार डोकेदुखीची तक्रार करतो.
8.3
हा विद्यार्थी वाचताना पुस्तक खूप दूर किंवा खूप जवळ ठेवतो.
8.4
हा विद्यार्थी वाचताना अनेक अडचणींचा सामना करतो. उदाहरणार्थ, शब्द सोडून देणे, अतिरिक्त शब्द जोडणे, चुकीच्या ओळीवरून वाचणे, ओळ सोडणे किंवा वाचताना डोके हलवणे.
8.5
हा विद्यार्थी वाचन, रंग भरणे, लेखन किंवा फळ्यावरून नक्कल करण्यासारख्या दृष्टीवर आधारित क्रियाकलापांऐवजी सोबत्यांच्या वहीतून नकल करतो.
8.6
हा विद्यार्थी जवळच्या वस्तू पाहताना किंवा वाचताना आपला एक डोळा बंद करतो किंवा झाकतो.
8.7
या विद्यार्थ्याचे डोळे विसंगत (विषम किंवा भेंगडे) आहेत.
9.1
हा विद्यार्थी संभाषणाच्या वेळी आपले डोके अशा स्थितीत वळवतो की त्याचे कान वक्त्याच्या दिशेने असतात किंवा संभाषण समजून घेण्यासाठी वक्त्याच्या चेहऱ्याकडे एकटक पाहतो.
9.2
संबोधित केल्यावर किंवा बोलावल्यावर हा विद्यार्थी प्रतिसाद देत नाही.
9.3
हा विद्यार्थी बोलताना असामान्यपणे मोठ्या आवाजात बोलतो किंवा अनेकदा शब्दांचा चुकीचा उच्चार करतो.
9.4
हा विद्यार्थी श्रुतलेखन किंवा मौखिक सूचनांच्या वेळी अनेकदा पुनरावृत्ती करण्याची विनंती करतो.
9.5
या विद्यार्थ्याला सभोवतालचे आवाज ऐकण्यात अडचण होते. उदाहरणार्थ, शाळेची घंटा वाजणे, नाव पुकारले जाणे किंवा मोठ्या आवाजानेही तो चकित होत नाही.
10.1
हा विद्यार्थी शब्द किंवा शब्दांचे काही भाग पुन्हा पुन्हा बोलतो, संक्षिप्त स्वरूपात बोलतो किंवा खंडित वाक्ये बोलतो.
10.2
हा विद्यार्थी बोलताना अडखळतो किंवा अस्पष्टपणे बोलतो.
11.1
या विद्यार्थ्याला इतरांसोबत संवाद साधण्यात किंवा सामाजिक वर्तन करण्यात अडचण होते.
11.2
हा विद्यार्थी दैनंदिन कामे करू शकत नाही. उदाहरणार्थ, गृहपाठ पूर्ण करणे, सूचना किंवा शिक्षकांच्या आज्ञेचे पालन करणे किंवा अगदी शौचालयाचा वापर करणेही तो मदतीशिवाय करू शकत नाही.
11.3
या विद्यार्थ्याचे वर्तन परिस्थितीनुसार (खेळाचे मैदान/वर्ग/घर) किंवा स्वीकारलेल्या सामाजिक मानदंडांनुसार नसते. उदाहरणार्थ, परवानगीशिवाय वारंवार वर्गाबाहेर जाणे, वर्गात विनाकारण वारंवार बोलणे आणि वर्गात व्यत्यय निर्माण करणे.
11.4
या विद्यार्थ्याला यशस्वीपणे शिकलेली एखादी क्रिया किंवा कार्य दुसऱ्या संदर्भात किंवा परिस्थितीत वापरण्यात अडचण होते. उदाहरणार्थ, पेन/पेन्सिल आणि कागदाच्या साहाय्याने बेरीजशी संबंधित प्रश्न सोडवू शकतो; परंतु “जर ५ केळी आणि ३ आंबे असतील, तर एकूण किती फळे आहेत?” असे विचारल्यावर उत्तर देऊ शकत नाही.
12.1
हा विद्यार्थी अपेक्षित सरासरीपेक्षा कमी गतीने वाचतो किंवा लिहितो.
12.2
या विद्यार्थ्याचे हस्ताक्षर खराब आहे आणि पुरेसा सराव केल्यानंतरही त्याच्या हस्ताक्षरामध्ये स्पष्टता येत नाही.
12.3
या विद्यार्थ्याला वाचलेल्या मजकुराचा अर्थ समजून घेण्यात सातत्याने अडचणी येतात.
12.4
या विद्यार्थ्याला अनेक वेळा शिकवलेले शब्द, त्यांची वर्तनी, व्याकरण/विरामचिन्हे लक्षात ठेवण्यातही अडचण जाणवते.
12.5
हा विद्यार्थी तुलनेने एखाद्या कार्यावर लक्ष केंद्रित करू शकत नाही किंवा त्याचा लक्ष देण्याचा कालावधी कमी असतो.
12.6
हा विद्यार्थी एखादे काम वेळेत पूर्ण करण्यासाठी स्वतःला व्यवस्थित संघटित करू शकत नाही.
12.7
या विद्यार्थ्यामध्ये दिशा-बोधाचा (डावे-उजवे/वर-खाली/पुढे-मागे) अभाव आहे.
12.8
हा विद्यार्थी लिहिताना अनेकदा अक्षरे किंवा चिन्हे उलटी लिहितो. उदाहरणार्थ, “p” ऐवजी “q” लिहिणे किंवा “b/d, u/v, w/m” अथवा “च/ज, फ/प, द/ब, घ/ध, प/त” किंवा “+/X, ÷/-” इत्यादी.
12.9
या विद्यार्थ्याकडून होणाऱ्या चुका विशिष्ट पद्धतीच्या किंवा सातत्यपूर्ण स्वरूपाच्या असतात.
12.10
या विद्यार्थ्याला गणितीय चिन्हे जसे की +/X, ÷/- समजण्यात अडचण होते.
13.1
या विद्यार्थ्याला बोलणाऱ्या व्यक्तीकडे पाहण्यात किंवा नजर मिळवण्यात अडचण होते.
13.2
हा विद्यार्थी शब्दांची प्रतिध्वनी करतो किंवा तेच शब्द पुन्हा बोलतो. उदाहरणार्थ, “तुमचे नाव काय आहे?” असे विचारल्यावर विद्यार्थी स्वतःचे नाव सांगण्याऐवजी वक्त्याचे वाक्यच “तुमचे नाव काय आहे?” असे पुन्हा बोलतो.
13.3
या विद्यार्थ्याला सोबत्यांच्या समूहात/सहपाठ्यांसोबत खेळण्यात, बोलण्यात किंवा मित्र बनवण्यात अडचण होते.
13.4
या विद्यार्थ्याला आपल्या दिनचर्येत अचानक झालेल्या बदलांशी जुळवून घेण्यात अडचण होते. जसे की शिक्षकांची अनुपस्थिती किंवा इतर परिस्थितींमुळे वेळापत्रकात बदल, वर्गशिक्षकात बदल किंवा दुसऱ्या ठिकाणी बसवणे.
13.5
हा विद्यार्थी काही वर्तनांची वारंवार आणि सतत पुनरावृत्ती करतो. जसे हात फडफडवणे, डोके हलवणे, बोटे हलवणे, शरीर झुलवणे, ध्वनी/शब्द/आवाज/वाक्यांश पुन्हा बोलणे.
13.6
हा विद्यार्थी मोजू शकतो (उदाहरणार्थ १ ते १००), परंतु विचारल्यावर दोन पेन्सिली/तीन पेन देऊ शकत नाही.
13.7
या विद्यार्थ्याला समूह सूचनांचे पालन करण्यात अडचण होते आणि त्याला त्याच्या नावाने स्वतंत्र वैयक्तिक सूचना देण्याची आवश्यकता असते. उदाहरणार्थ, संपूर्ण वर्गाला “आपली गणिताची पुस्तके उघडा” अशी सूचना देताना या मुलासाठी “रोहित, तुझे गणिताचे पुस्तक उघड” अशी स्वतंत्र सूचना देणे आवश्यक असू शकते.
13.8
हा विद्यार्थी कथा सांगताना त्यामध्ये रस दाखवत नाही, तर इतर सर्व विद्यार्थी उत्सुकतेने ऐकत असतात.
13.9
हा विद्यार्थी सर्वनाम वाक्यामध्ये जसेच्या तसे उलट वापरतो किंवा सर्वनामाच्या वापरापासून दूर राहतो. उदाहरणार्थ, शिक्षक विचारतात, “तुम्ही तुमचा गृहपाठ आणला आहे का?” तेव्हा मूल उत्तर देते, “तुम्ही तुमचा गृहपाठ आणला आहे? राणी आपला गृहपाठ घेऊन आली.”
13.10
हा विद्यार्थी धाराप्रवाह वाचतो आणि शब्दशः पुनरावृत्तीही करतो; परंतु स्वतःच्या शब्दांत (मौखिक/लिखित) वर्णन करू शकत नाही.
14.1
हा विद्यार्थी अनेकदा उदास किंवा अलिप्त दिसतो किंवा त्याचा स्वभाव चिडचिडा असतो अथवा त्याला एखाद्या कार्यावर किंवा क्रियाकलापावर लक्ष केंद्रित करण्यात किंवा आपल्या जागेवर बसून राहण्यात अडचण जाणवते.
14.2
या विद्यार्थ्याचे वजन कोणत्याही कारणाशिवाय कमी किंवा जास्त होते.
14.3
हा विद्यार्थी अनेकदा डोकेदुखी, पोटदुखी इत्यादींची तक्रार करतो.
14.4
हा विद्यार्थी अनेकदा आत्महत्येच्या प्रयत्नाबद्दल बोलतो किंवा स्वतःला कापणे, जाळणे यांसारख्या आत्मघाती कृतींमध्ये सहभागी होतो.
14.5
हा विद्यार्थी ड्रग्स किंवा अल्कोहोलच्या वापरामध्ये सहभागी असल्याचे दिसून येते.
14.6
हा विद्यार्थी वास्तवापासून तुटलेला, काल्पनिक जगात राहत असल्याचे दिसतो. उदाहरणार्थ, काल्पनिक मित्रांशी बोलणे; हे बालपणी खेळले जाणारे सामान्य खेळ नसतात.
14.7
या विद्यार्थ्याला कोणत्याही विशेष कारणाशिवाय एखाद्या गोष्टीची खूप तीव्र भीती वाटते.
14.8
या विद्यार्थ्याच्या वर्तनात किंवा व्यक्तिमत्त्वात अचानक मोठा बदल होतो. उदाहरणार्थ, वारंवार भांडणे, शस्त्रांचा वापर करणे किंवा स्वतःला अथवा इतरांना इजा पोहोचवण्याची इच्छा व्यक्त करणे.
15.1
या विद्यार्थ्याला झटके येतात (लयबद्ध स्नायूंचे आकुंचन आणि शिथिलीकरण).
15.2
इतर विद्यार्थ्यांच्या तुलनेत हा विद्यार्थी सहज थकतो.
16.1
या विद्यार्थ्याला विनाकारण झालेल्या जखमांमधून किंवा इजांमधून मोठ्या प्रमाणात रक्तस्राव होतो किंवा अज्ञात कारणाने शरीरावर अनेक मोठ्या किंवा खोल जखमा होतात अथवा असामान्यपणे नाकातून रक्तस्राव होतो.
17.1
या विद्यार्थ्याच्या पोटाला/हाताला/पायाला सूज आहे किंवा त्याला वारंवार ताप येतो.
शिक्षण मित्र (shikshanmitra.in) ही एक विश्वसनीय शैक्षणिक वेबसाईट आहे. शिक्षण क्षेत्रातील घडामोडी बाबत अचूक, अद्ययावत आणि उपयुक्त माहितीसाठी अवश्य फॉलो करा.
