राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद (SCERT), महाराष्ट्र यांनी शैक्षणिक वर्ष 2026-27 साठी केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषदेसंदर्भातील सुधारित मार्गदर्शिका प्रसिद्ध केली आहे. या मार्गदर्शिकेचा उद्देश शिक्षकांचा व्यावसायिक विकास घडवून आणणे, वर्गातील अध्यापन अधिक परिणामकारक करणे आणि विद्यार्थ्यांच्या शिकण्याच्या गुणवत्तेत सातत्याने सुधारणा करणे हा आहे.
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद ही केवळ मासिक बैठक नसून, शिक्षकांना अनुभवांची देवाणघेवाण करण्यासाठी, अध्यापनातील अडचणींवर चर्चा करून उपाय शोधण्यासाठी, पुढील महिन्याचे नियोजन करण्यासाठी आणि विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचा आढावा घेण्यासाठी एक प्रभावी व्यासपीठ आहे. तसेच पायाभूत साक्षरता व संख्याज्ञान (FLN), क्षमता-आधारित शिक्षण, पालकांचा सहभाग आणि गुणवत्तापूर्ण अध्यापन यांसारख्या महत्त्वाच्या विषयांवर विशेष भर देण्यात आला आहे.
सुधारित मार्गदर्शिकेनुसार प्रत्येक शिक्षण परिषद पाच सत्रांमध्ये आयोजित केली जाणार असून प्रत्येक महिन्यासाठी स्वतंत्र विषय निश्चित करण्यात आले आहेत. यामुळे राज्यभरातील सर्व समूह साधन केंद्रांमध्ये शिक्षण परिषदांचे नियोजन अधिक सुसंगत आणि परिणामकारक पद्धतीने होईल.
या लेखात केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद 2026-27 ची उद्दिष्टे, सत्रनिहाय नियोजन, जून 2026 ते मार्च 2027 पर्यंतचे मासिक विषय, शिक्षकांच्या जबाबदाऱ्या तसेच SCERT ने जारी केलेल्या सुधारित मार्गदर्शिकेतील महत्त्वाच्या सूचना यांची सविस्तर माहिती जाणून घेऊया.
Table of Contents
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद म्हणजे काय?
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद ही समूह साधन केंद्र (CRC) स्तरावर दरमहा आयोजित केली जाणारी शैक्षणिक बैठक आहे. या परिषदेचा मुख्य उद्देश शिक्षकांचा व्यावसायिक विकास घडवून आणणे, अध्यापनातील अनुभवांची देवाणघेवाण करणे, वर्गातील समस्या सामूहिक चर्चेतून सोडवणे आणि विद्यार्थ्यांच्या शिकण्याची गुणवत्ता अधिक प्रभावी करणे हा आहे.
या परिषदेमध्ये शिक्षक आपल्या वर्गातील अध्यापनाचा आढावा घेतात, विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीचे विश्लेषण करतात, पुढील महिन्याचे क्षमता-आधारित अध्यापन नियोजन तयार करतात तसेच नवीन शैक्षणिक उपक्रम, अध्यापन पद्धती आणि शैक्षणिक साहित्याचा प्रभावी वापर यावर चर्चा करतात.
शैक्षणिक वर्ष 2026-27 मध्ये SCERT महाराष्ट्राने सुधारित मार्गदर्शिकेनुसार शिक्षण परिषदेमध्ये पायाभूत साक्षरता व संख्याज्ञान (FLN), क्षमता-आधारित शिक्षण, बहुवर्ग अध्यापन, विद्यार्थ्यांच्या सातत्यपूर्ण प्रगतीचा आढावा आणि पालकांचा सक्रिय सहभाग या विषयांना विशेष प्राधान्य दिले आहे. त्यामुळे शिक्षण परिषद ही केवळ मासिक बैठक न राहता शिक्षकांच्या सततच्या व्यावसायिक विकासासाठी आणि गुणवत्तापूर्ण शिक्षणासाठी एक प्रभावी व्यासपीठ म्हणून कार्य करते.
शिक्षण परिषदेची प्रमुख उद्दिष्टे
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषदेचा उद्देश शिक्षकांच्या व्यावसायिक क्षमतांचा सातत्याने विकास करणे आणि विद्यार्थ्यांना गुणवत्तापूर्ण शिक्षण उपलब्ध करून देणे हा आहे. यासाठी परिषदेमध्ये पुढील उद्दिष्टांवर विशेष भर देण्यात आला आहे.
- शिक्षकांनी राबविलेल्या नाविन्यपूर्ण उपक्रमांची आणि प्रभावी अध्यापन पद्धतींची एकमेकांशी देवाणघेवाण करणे.
- वर्गातील अध्यापनादरम्यान येणाऱ्या अडचणींची चर्चा करून त्यावर सामूहिक उपाय शोधणे.
- पुढील महिन्यासाठी क्षमता-आधारित आणि परिणामकारक अध्यापनाचे नियोजन करणे.
- पायाभूत साक्षरता व संख्याज्ञान (FLN) मजबूत करण्यासाठी प्रभावी अध्यापन धोरणांचा अवलंब करणे.
- विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीचा सातत्यपूर्ण आढावा घेऊन आवश्यक उपचारात्मक (Remedial) उपाययोजना आखणे.
- एकवर्ग व बहुवर्ग अध्यापन अधिक परिणामकारक करण्यासाठी शिक्षकांची क्षमता वाढवणे.
- पालक, शाळा व्यवस्थापन समिती आणि समुदायाचा विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणामध्ये सक्रिय सहभाग वाढवणे.
- स्थानिक शैक्षणिक गरजा, शासनाच्या नवीन धोरणांची माहिती आणि SCERT च्या शैक्षणिक उपक्रमांची प्रभावी अंमलबजावणी करणे.
- शिक्षकांमध्ये सहकार्य, चिंतनशील अध्यापन आणि सातत्यपूर्ण व्यावसायिक विकासाची संस्कृती निर्माण करणे.
शिक्षण परिषद कोणासाठी लागू आहे?
SCERT ने नवीन मार्गदर्शिकेमध्ये स्पष्ट करण्यात आले आहे की, केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद राज्यातील सर्व समूह साधन केंद्र (CRC) स्तरावर आयोजित केली जाणार आहे. ही परिषद मुख्यतः प्राथमिक व माध्यमिक शाळांमधील शिक्षकांच्या व्यावसायिक विकासासाठी असून संबंधित समूह साधन केंद्रातील सर्व शिक्षकांची उपस्थिती अनिवार्य आहे.
याशिवाय शिक्षण परिषदेचे प्रभावी नियोजन आणि अंमलबजावणी करण्यासाठी समूह साधन केंद्र समन्वयक, केंद्र संसाधन गट (CRG), जिल्हा शिक्षण व प्रशिक्षण संस्था (DIET), शिक्षणाधिकारी (प्राथमिक व माध्यमिक) तसेच संबंधित शैक्षणिक अधिकारी यांचीही महत्त्वाची भूमिका निश्चित करण्यात आली आहे.
राज्यातील सर्व सरकारी, स्थानिक स्वराज्य संस्था तसेच अनुदानित शाळांमधील शिक्षकांनी दरमहा आयोजित होणाऱ्या शिक्षण परिषदेत सहभागी होऊन अनुभवांची देवाणघेवाण करणे, अध्यापनाचे नियोजन करणे आणि विद्यार्थ्यांच्या गुणवत्तापूर्ण शिक्षणासाठी आवश्यक उपक्रम राबविणे अपेक्षित आहे. शिक्षण परिषदेतील उपस्थितीची नोंद विद्या समीक्षा केंद्र पोर्टल किंवा मोबाईल अॅपद्वारे करण्यात येणार असून ती अनिवार्य राहील.
शिक्षण परिषद का महत्त्वाची आहे?
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद ही शिक्षकांच्या सातत्यपूर्ण व्यावसायिक विकासासाठी अत्यंत महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. या परिषदेच्या माध्यमातून शिक्षकांना आपल्या अध्यापन पद्धतीचे आत्मपरीक्षण करण्याची, नवीन शैक्षणिक संकल्पना समजून घेण्याची आणि इतर शिक्षकांच्या अनुभवांमधून शिकण्याची संधी मिळते. त्यामुळे वर्गातील अध्यापन अधिक प्रभावी, नियोजनबद्ध आणि विद्यार्थीकेंद्रित बनते.
शिक्षण परिषदेमध्ये पायाभूत साक्षरता व संख्याज्ञान (FLN), क्षमता-आधारित शिक्षण, बहुवर्ग अध्यापन, विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीचा सातत्यपूर्ण आढावा, उपचारात्मक अध्यापन (Remedial Teaching) आणि गुणवत्तापूर्ण शिक्षण यांसारख्या महत्त्वाच्या विषयांवर चर्चा केली जाते. त्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या शिकण्यातील अडचणी वेळेवर ओळखून त्यावर योग्य उपाययोजना करता येतात.
याशिवाय प्रत्येक महिन्याचे अध्यापन नियोजन, शैक्षणिक साहित्याचा प्रभावी वापर, पालकांचा सक्रिय सहभाग, शाळा व्यवस्थापन समितीशी समन्वय आणि शासनाच्या नवीन शैक्षणिक धोरणांची माहिती शिक्षकांपर्यंत पोहोचविण्यासाठीही शिक्षण परिषद उपयुक्त ठरते. अनुभवांची देवाणघेवाण, सामूहिक नियोजन आणि सातत्यपूर्ण मार्गदर्शन यामुळे शिक्षणाची गुणवत्ता उंचावण्यास तसेच विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासाला चालना मिळण्यास शिक्षण परिषद महत्त्वाची भूमिका बजावते.
शिक्षण परिषद किती वेळा आणि किती तासांची होणार?
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद शैक्षणिक वर्ष 2026-27 मध्ये दरमहा एकदा आयोजित करण्यात येणार आहे. जून 2026 ते मार्च 2027 या कालावधीत एकूण 10 शिक्षण परिषदांचे आयोजन केले जाईल.
प्रत्येक शिक्षण परिषद 4 तासांची असेल. या चार तासांचे पाच स्वतंत्र सत्रांमध्ये नियोजन करण्यात आले असून प्रत्येक सत्रामध्ये मागील महिन्याचा आढावा, अनुभवांची देवाणघेवाण, पुढील महिन्याचे अध्यापन नियोजन, पालक व समुदाय सहभाग तसेच राज्यस्तरीय किंवा स्थानिक महत्त्वाच्या विषयांवर चर्चा केली जाईल.
शैक्षणिक वर्षातील 10 शिक्षण परिषदांमधील एकूण 40 तासांच्या उपस्थितीला प्रशिक्षणासाठी जास्तीत जास्त 50 तासांच्या प्रशिक्षण कालावधीमध्ये ग्राह्य धरले जाणार आहे. त्यामुळे सर्व संबंधित शिक्षकांनी प्रत्येक महिन्यात शिक्षण परिषदेला उपस्थित राहणे आवश्यक आहे.
शिक्षण परिषद आयोजनाची रचना
सुधारित मार्गदर्शिकेत केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद अधिक परिणामकारक आणि उद्देशपूर्ण होण्यासाठी तिची निश्चित रचना ठरविण्यात आली आहे. प्रत्येक शिक्षण परिषद चार तासांची असून ती पाच स्वतंत्र सत्रांमध्ये आयोजित केली जाणार आहे. प्रत्येक सत्राचा विषय आणि कालावधी निश्चित करण्यात आला असून त्यानुसार सर्व समूह साधन केंद्रांमध्ये परिषदेचे आयोजन करणे अपेक्षित आहे.
परिषदेची सुरुवात मागील महिन्यातील शैक्षणिक कामकाजाचा आढावा घेण्यापासून होईल. त्यानंतर शिक्षकांमध्ये अनुभवांची देवाणघेवाण, उत्कृष्ट अध्यापन पद्धती आणि आलेल्या अडचणींवर चर्चा केली जाईल. पुढील सत्रामध्ये आगामी महिन्याचे अध्यापन नियोजन, शैक्षणिक साहित्याचा वापर आणि विद्यार्थ्यांच्या शिकण्याच्या गरजांनुसार कृती आराखडा तयार केला जाईल.
याशिवाय पालक, शाळा व्यवस्थापन समिती आणि स्थानिक समुदायाच्या सहभागासंदर्भात नियोजन करण्यात येईल. शेवटच्या सत्रात राज्य शासन, शिक्षण विभाग किंवा SCERT यांनी वेळोवेळी दिलेल्या महत्त्वाच्या सूचना, नवीन उपक्रम आणि स्थानिक शैक्षणिक विषयांवर चर्चा केली जाईल. या नियोजनामुळे राज्यभरातील सर्व शिक्षण परिषदांमध्ये एकसमानता राहून शिक्षकांच्या व्यावसायिक विकासाला अधिक गती मिळेल.
शिक्षण परिषदेतील ५ सत्रांचे नियोजन
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद अधिक प्रभावी आणि उद्देशपूर्ण करण्यासाठी तिचे पाच स्वतंत्र सत्रांमध्ये नियोजन करण्यात आले आहे. प्रत्येक सत्रामध्ये शिक्षकांच्या व्यावसायिक विकासाशी संबंधित वेगवेगळ्या विषयांवर चर्चा, नियोजन आणि अनुभवांची देवाणघेवाण केली जाणार आहे.
1. मागील महिन्याचा आढावा
पहिल्या सत्रामध्ये मागील महिन्यात राबविण्यात आलेल्या शैक्षणिक उपक्रमांचा आढावा घेतला जाईल. विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीचे विश्लेषण, अध्यापनातील अडचणी, यशस्वी उपक्रम आणि प्रलंबित कामांचा आढावा घेऊन आवश्यक सुधारणा निश्चित केल्या जातील.
2. अनुभव व विचारांची देवाणघेवाण
या सत्रात शिक्षकांना वर्गातील नाविन्यपूर्ण अध्यापन पद्धती, उत्कृष्ट उपक्रम आणि विद्यार्थ्यांसोबतचे अनुभव एकमेकांसोबत शेअर करण्याची संधी मिळेल. तसेच अध्यापनादरम्यान आलेल्या समस्यांवर सामूहिक चर्चा करून प्रभावी उपाय शोधले जातील.
3. मासिक अध्यापन नियोजन
या सत्रामध्ये पुढील महिन्याचे अध्यापन नियोजन तयार केले जाईल. पाठ्यक्रम, क्षमता-आधारित शिक्षण, पायाभूत साक्षरता व संख्याज्ञान (FLN), शैक्षणिक साहित्याचा वापर आणि विद्यार्थ्यांच्या गरजांनुसार अध्यापनाची दिशा निश्चित केली जाईल.
4. पालक, शाळा व्यवस्थापन समिती व समुदाय सहभाग
विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी पालक, शाळा व्यवस्थापन समिती (SMC) आणि स्थानिक समुदायाचा सहभाग वाढविण्यावर या सत्रात भर दिला जाईल. पालक सभा, शाळास्तरीय उपक्रम आणि समाजाच्या सहकार्याने राबविण्यात येणाऱ्या कार्यक्रमांचे नियोजन केले जाईल.
5. राज्यस्तरीय किंवा स्थानिक विषय
शेवटच्या सत्रामध्ये राज्य शासन, शिक्षण विभाग किंवा SCERT यांनी दिलेल्या नवीन सूचना, शैक्षणिक धोरणे, विशेष उपक्रम तसेच स्थानिक गरजांनुसार महत्त्वाच्या विषयांवर चर्चा केली जाईल. आवश्यकतेनुसार शिक्षकांना नवीन मार्गदर्शक सूचना आणि अंमलबजावणीबाबत मार्गदर्शनही केले जाईल.
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद जून 2026 ते मार्च 2027 विषयसूची
शैक्षणिक वर्ष 2026-27 साठी केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषदेमध्ये प्रत्येक महिन्यासाठी स्वतंत्र विषय निश्चित करण्यात आले आहेत. या विषयांच्या माध्यमातून शिक्षकांचा व्यावसायिक विकास, क्षमता-आधारित अध्यापन, विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीचा आढावा आणि विविध शैक्षणिक उपक्रमांचे प्रभावी नियोजन करण्यावर भर देण्यात आला आहे. जून 2026 ते मार्च 2027 या कालावधीत शिक्षण परिषदेमध्ये खालीलप्रमाणे मासिक विषयांवर चर्चा व नियोजन केले जाणार आहे.
जून 2026 शिक्षण परिषद विषय
जून महिन्यात नवीन शैक्षणिक वर्षाची सुरुवात, सेतू अभ्यास, शैक्षणिक नियोजन, मूलभूत चाचण्या आणि वर्ग व्यवस्थापन यांसारख्या विषयांवर भर दिला जाणार आहे.
जुलै 2026 शिक्षण परिषद विषय
जुलै महिन्यात एकवर्ग व बहुवर्ग अध्यापन, सेतू अभ्यासाचा आढावा, पायाभूत चाचणीचे विश्लेषण, शाळा व्यवस्थापन समिती (SMC), MAA पोर्टल, NEP 2020 आणि पालक सहभाग यांसारख्या विषयांवर चर्चा केली जाईल.
ऑगस्ट 2026 शिक्षण परिषद विषय
ऑगस्ट महिन्यात क्षमता-आधारित अध्यापन, विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन निष्पत्ती, मूल्यमापन, शैक्षणिक उपक्रम आणि गुणवत्तापूर्ण शिक्षणासाठी आवश्यक उपाययोजनांवर विशेष भर दिला जाईल.
सप्टेंबर 2026 शिक्षण परिषद विषय
सप्टेंबर महिन्यात विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचा आढावा, उपचारात्मक अध्यापन, अर्धवार्षिक मूल्यमापनाची तयारी आणि अध्यापनातील सुधारणा यावर चर्चा होईल.
ऑक्टोबर 2026 शिक्षण परिषद विषय
ऑक्टोबर महिन्यात प्रथम सत्राचा आढावा, विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन निष्पत्तीचे विश्लेषण, शैक्षणिक गुणवत्ता वाढविण्यासाठी आवश्यक नियोजन आणि विविध शालेय उपक्रमांवर चर्चा केली जाईल.
नोव्हेंबर 2026 शिक्षण परिषद विषय
नोव्हेंबर महिन्यात क्षमता-आधारित अध्यापन अधिक प्रभावी करण्यासाठी विविध अध्यापन तंत्र, मूल्यमापन आणि विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीसाठी आवश्यक उपाययोजनांचे नियोजन केले जाईल.
डिसेंबर 2026 शिक्षण परिषद विषय
डिसेंबर महिन्यात वार्षिक अभ्यासक्रम पूर्ण करण्याचे नियोजन, विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनातील अडचणी दूर करण्यासाठी उपचारात्मक अध्यापन आणि अंतिम मूल्यमापनाच्या तयारीवर भर दिला जाईल.
जानेवारी 2027 शिक्षण परिषद विषय
जानेवारी महिन्यात वार्षिक मूल्यमापनाची पूर्वतयारी, अध्ययन निष्पत्ती सुधारण्यासाठी विशेष उपक्रम, विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक विश्लेषण आणि शैक्षणिक गुणवत्ता वृद्धीवर चर्चा केली जाईल.
फेब्रुवारी 2027 शिक्षण परिषद विषय
फेब्रुवारी महिन्यात वार्षिक परीक्षेची तयारी, अभ्यासक्रम पूर्णत्व, विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचा अंतिम आढावा आणि आवश्यक शैक्षणिक नियोजन केले जाईल.
मार्च 2027 शिक्षण परिषद विषय
मार्च महिन्यात संपूर्ण शैक्षणिक वर्षाचा आढावा, विद्यार्थ्यांच्या वार्षिक निकालाचे विश्लेषण, उत्कृष्ट उपक्रमांची नोंद, पुढील शैक्षणिक वर्षासाठी प्राथमिक नियोजन आणि शिक्षकांच्या अनुभवांची देवाणघेवाण केली जाईल.
शिक्षकांची उपस्थिती आणि उपस्थिती नोंदणी प्रक्रिया
शिक्षण परिषदेचे उद्दिष्ट प्रभावीपणे साध्य करण्यासाठी सर्व संबंधित शिक्षकांची उपस्थिती अनिवार्य करण्यात आली आहे. प्रत्येक शिक्षकाने आपल्या समूह साधन केंद्रात आयोजित करण्यात येणाऱ्या मासिक शिक्षण परिषदेत नियमितपणे सहभागी होणे अपेक्षित आहे. यामुळे शिक्षकांचा व्यावसायिक विकास, अध्यापनातील सुधारणा आणि विद्यार्थ्यांच्या गुणवत्तापूर्ण शिक्षणासाठी आवश्यक नियोजन प्रभावीपणे करता येते.
सुधारित सूचनांनुसार शिक्षण परिषदेस उपस्थित राहणाऱ्या शिक्षकांची उपस्थिती विद्या समीक्षा केंद्राच्या (Vidya Samiksha Kendra) पोर्टल किंवा मोबाईल अॅपद्वारे ऑनलाइन नोंदविण्यात येणार आहे. उपस्थितीची नोंद अचूक आणि वेळेत करणे ही संबंधित समूह साधन केंद्र समन्वयकाची जबाबदारी असेल.
शिक्षण परिषदेदरम्यान सर्व शिक्षकांनी पूर्ण वेळ उपस्थित राहून विविध सत्रांमध्ये सक्रिय सहभाग नोंदविणे अपेक्षित आहे. तसेच परिषदेतील चर्चेनुसार तयार करण्यात आलेल्या कृती आराखड्याची अंमलबजावणी पुढील महिन्यात शाळास्तरावर करणे आवश्यक राहील.
शिक्षण परिषदेतील नियमित उपस्थिती आणि सक्रिय सहभागामुळे शिक्षकांना प्रशिक्षणाचे लाभ मिळण्याबरोबरच अध्यापनातील गुणवत्ता वाढविण्यास, विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचे प्रभावी नियोजन करण्यास आणि शासनाच्या शैक्षणिक उपक्रमांची यशस्वी अंमलबजावणी करण्यास मदत होईल.
समूह साधन केंद्र समन्वयक (केंद्रप्रमुख) यांच्या जबाबदाऱ्या
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषदेचे प्रभावी नियोजन आणि यशस्वी अंमलबजावणी करण्यामध्ये समूह साधन केंद्र समन्वयक (केंद्रप्रमुख) यांची महत्त्वाची भूमिका आहे. शिक्षण परिषद नियोजित वेळापत्रकानुसार पार पाडण्याबरोबरच सर्व सत्रांचे प्रभावी संचालन आणि शिक्षकांना आवश्यक मार्गदर्शन करण्याची जबाबदारी त्यांच्यावर सोपविण्यात आली आहे.
केंद्रप्रमुखांनी शिक्षण परिषदेसाठी आवश्यक पूर्वतयारी करून सर्व शिक्षकांना वेळेत सूचना देणे, मासिक विषयानुसार चर्चेचे नियोजन करणे आणि परिषदेमध्ये प्रत्येक शिक्षकाचा सक्रिय सहभाग सुनिश्चित करणे अपेक्षित आहे.
याशिवाय शिक्षण परिषदेला उपस्थित राहणाऱ्या शिक्षकांची उपस्थिती विद्या समीक्षा केंद्र (Vidya Samiksha Kendra) पोर्टल किंवा मोबाईल अॅपवर अचूकपणे नोंदविण्याची जबाबदारीही केंद्रप्रमुखांवर असेल. परिषदेनंतर शाळा भेटीदरम्यान शिक्षकांनी ठरविलेल्या कृती आराखड्याची अंमलबजावणी होत आहे की नाही, याचा आढावा घेऊन आवश्यक ते मार्गदर्शन करावे.
तसेच शिक्षकांना अध्यापनातील अडचणी सोडविण्यास मदत करणे, उत्कृष्ट शैक्षणिक उपक्रमांची देवाणघेवाण घडवून आणणे, आवश्यक अहवाल संबंधित अधिकाऱ्यांना सादर करणे आणि शिक्षण परिषदेचा दर्जा सातत्याने उंचावण्यासाठी प्रयत्न करणे, हीदेखील केंद्रप्रमुखांची महत्त्वाची जबाबदारी आहे.
केंद्र संसाधन गट (CRG) ची भूमिका
केंद्र संसाधन गट (CRG) हा केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद प्रभावीपणे राबविण्यासाठी महत्त्वाचा घटक आहे. CRG सदस्य हे शिक्षकांना शैक्षणिक मार्गदर्शन करणे, शिक्षण परिषदेसाठी आवश्यक विषयांची मांडणी करणे आणि अध्यापनाची गुणवत्ता वाढविण्यासाठी आवश्यक सहकार्य करतात.
सुधारित मार्गदर्शिकेनुसार CRG सदस्यांनी प्रत्येक महिन्याच्या शिक्षण परिषद विषयानुसार शिक्षकांना मार्गदर्शन करावे. परिषदेमध्ये क्षमता-आधारित शिक्षण, FLN (पायाभूत साक्षरता व संख्याज्ञान), NEP 2020, मूल्यमापन, अध्यापन नियोजन आणि इतर शैक्षणिक उपक्रमांबाबत चर्चा घडवून आणण्याची जबाबदारी त्यांच्यावर आहे.
याशिवाय CRG ने शिक्षकांच्या अध्यापनातील अडचणी समजून घेऊन त्यावर उपाय सुचवावेत, नाविन्यपूर्ण अध्यापन पद्धतींचा प्रसार करावा तसेच उत्कृष्ट शैक्षणिक उपक्रमांची देवाणघेवाण घडवून आणावी. आवश्यकतेनुसार SCERT, DIET आणि शिक्षण विभाग यांनी दिलेल्या नवीन सूचना व मार्गदर्शक तत्त्वांची माहितीही शिक्षकांपर्यंत पोहोचविण्याची भूमिका केंद्र संसाधन गट पार पाडतो.
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद अधिक परिणामकारक होण्यासाठी CRG सदस्यांनी परिषदेचे शैक्षणिक नेतृत्व करणे, शिक्षकांना सातत्याने प्रेरित करणे आणि शाळास्तरावरील अध्यापनाची गुणवत्ता उंचावण्यासाठी आवश्यक मार्गदर्शन करणे अपेक्षित आहे.
DIET आणि शिक्षणाधिकारी यांच्या जबाबदाऱ्या
जिल्हा शिक्षण व प्रशिक्षण संस्था (DIET) आणि शिक्षणाधिकारी (प्राथमिक/माध्यमिक) यांच्यावर केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद प्रभावीपणे राबविण्याची महत्त्वाची जबाबदारी सोपविण्यात आली आहे. शिक्षण परिषदेचे नियोजन, अंमलबजावणी, देखरेख आणि गुणवत्ता सुनिश्चित करण्यासाठी या दोन्ही स्तरांवर सातत्याने समन्वय ठेवणे अपेक्षित आहे.
DIET ने समूह साधन केंद्र समन्वयक (केंद्रप्रमुख) आणि केंद्र संसाधन गट (CRG) यांना आवश्यक शैक्षणिक मार्गदर्शन करावे. तसेच प्रत्येक महिन्यासाठी निश्चित करण्यात आलेल्या विषयांनुसार शिक्षण परिषद प्रभावीपणे पार पडत आहे का, याचे निरीक्षण करून आवश्यक सूचना द्याव्यात. आवश्यकतेनुसार शिक्षकांना नवीन अध्यापन पद्धती, क्षमता-आधारित शिक्षण, FLN, NEP 2020 आणि इतर शैक्षणिक उपक्रमांबाबत मार्गदर्शन करण्याची जबाबदारीही DIET ची आहे.
शिक्षणाधिकारी यांनी जिल्ह्यातील सर्व समूह साधन केंद्रांमध्ये शिक्षण परिषद नियमितपणे आयोजित होत असल्याची खात्री करावी. परिषदेची अंमलबजावणी, शिक्षकांची उपस्थिती, शैक्षणिक गुणवत्तेतील सुधारणा आणि मार्गदर्शिकेतील सूचनांचे पालन यावर सातत्याने देखरेख ठेवावी. तसेच आवश्यकतेनुसार शाळा व केंद्रांना शैक्षणिक तसेच प्रशासकीय स्तरावर सहकार्य करावे.
याशिवाय DIET, शिक्षणाधिकारी, केंद्रप्रमुख आणि CRG यांनी परस्पर समन्वय ठेवून शिक्षण परिषदेत ठरविण्यात आलेल्या कृती आराखड्याची प्रभावी अंमलबजावणी होत आहे की नाही, याचा नियमित आढावा घ्यावा. यामुळे शिक्षकांचा व्यावसायिक विकास, गुणवत्तापूर्ण अध्यापन आणि विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीत अपेक्षित सुधारणा साध्य होण्यास मदत होईल.
शिक्षण परिषदेमध्ये FLN आणि क्षमता-आधारित शिक्षणावर भर
शैक्षणिक वर्ष 2026-27 साठी तयार करण्यात आलेल्या सुधारित नियोजनामध्ये पायाभूत साक्षरता व संख्याज्ञान (FLN) आणि क्षमता-आधारित शिक्षण (Competency-Based Education) या दोन महत्त्वाच्या घटकांवर विशेष भर देण्यात आला आहे. विद्यार्थ्यांनी केवळ पाठांतर न करता संकल्पना समजून घेणे, त्यांचा प्रत्यक्ष जीवनात उपयोग करणे आणि आवश्यक कौशल्ये विकसित करणे, हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद दरम्यान शिक्षकांना FLN अंतर्गत विद्यार्थ्यांचे वाचन, लेखन आणि गणितातील मूलभूत कौशल्यांचे मूल्यांकन करून त्यामध्ये सुधारणा करण्यासाठी आवश्यक अध्यापन पद्धती, शैक्षणिक साहित्य आणि उपक्रमांवर चर्चा करण्याचे मार्गदर्शन करण्यात आले आहे.
तसेच क्षमता-आधारित शिक्षण प्रभावीपणे राबविण्यासाठी विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन निष्पत्तीचा नियमित आढावा घेणे, उपचारात्मक अध्यापन (Remedial Teaching) करणे, अनुभवाधारित शिक्षणाला प्रोत्साहन देणे आणि वर्गातील प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या शिकण्याच्या गतीनुसार अध्यापनाचे नियोजन करणे अपेक्षित आहे.
याशिवाय शिक्षण परिषदेमध्ये शिक्षकांनी एकमेकांचे अनुभव, नाविन्यपूर्ण अध्यापन पद्धती आणि प्रभावी शैक्षणिक उपक्रमांची देवाणघेवाण करून FLN आणि क्षमता-आधारित शिक्षण अधिक परिणामकारकपणे वर्गात कसे राबविता येईल, यावर सामूहिक चर्चा करावी. यामुळे विद्यार्थ्यांच्या शिकण्याची गुणवत्ता सुधारण्यास आणि राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 (NEP 2020) मधील उद्दिष्टे साध्य करण्यास मदत होईल.
पालक सहभाग आणि शाळा व्यवस्थापन समितीचे महत्त्व
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद ही केवळ शिक्षकांच्या व्यावसायिक विकासापुरती मर्यादित नसून पालक, शाळा व्यवस्थापन समिती (SMC) आणि स्थानिक समुदाय यांचा शिक्षण प्रक्रियेत सक्रिय सहभाग वाढविण्यावरही विशेष भर देते. विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी शाळा आणि पालक यांच्यात सातत्यपूर्ण संवाद व समन्वय असणे आवश्यक असल्याचे सुधारित मार्गदर्शिकेत स्पष्ट करण्यात आले आहे.
शिक्षण परिषदेमध्ये प्रत्येक महिन्यात पालक सभा, शाळा व्यवस्थापन समितीच्या बैठका आणि विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीबाबत पालकांशी संवाद साधण्यासाठी आवश्यक नियोजन करण्यात येते. यामुळे विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनातील अडचणी, उपस्थिती, वर्तन आणि शैक्षणिक प्रगती याबाबत पालकांना वेळेवर माहिती मिळते.
शाळा व्यवस्थापन समिती (SMC) ही शाळेच्या विकासामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते. शाळेतील शैक्षणिक उपक्रम, मूलभूत सुविधा, विद्यार्थ्यांची उपस्थिती, गुणवत्ता सुधारणा आणि विविध शासकीय योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी यामध्ये SMC चे सहकार्य महत्त्वाचे मानले जाते.
याशिवाय पालकांचा सक्रिय सहभाग वाढल्यास विद्यार्थ्यांमध्ये नियमित उपस्थिती, अभ्यासाविषयीची आवड आणि शैक्षणिक प्रगतीमध्ये सकारात्मक बदल दिसून येतात. त्यामुळे केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद ही शिक्षक, पालक आणि शाळा व्यवस्थापन समिती यांच्यातील समन्वय अधिक मजबूत करून गुणवत्तापूर्ण शिक्षण आणि विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी प्रभावी व्यासपीठ ठरते.
HPC, SQAAF आणि विद्यार्थी प्रगतीचा आढावा
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद ही केवळ मासिक नियोजनाची बैठक नसून HPC (High Performance Culture), SQAAF (School Quality Assessment and Assurance Framework) आणि विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीचा आढावा घेण्यासाठीही महत्त्वाचे व्यासपीठ आहे. शिक्षणाची गुणवत्ता सातत्याने सुधारण्यासाठी या घटकांवर विशेष लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे.
HPC अंतर्गत शाळेमध्ये गुणवत्तापूर्ण अध्यापन, विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन निष्पत्तीमध्ये सातत्यपूर्ण सुधारणा, शिक्षकांचा व्यावसायिक विकास आणि प्रभावी शैक्षणिक नेतृत्व यावर भर दिला जातो. शिक्षण परिषदेमध्ये शिक्षकांनी या उद्दिष्टांच्या पूर्ततेसाठी राबविलेल्या उपक्रमांचे सादरीकरण करून त्यावर चर्चा करणे अपेक्षित आहे.
SQAAF च्या माध्यमातून शाळेची शैक्षणिक गुणवत्ता, अध्यापन-अध्ययन प्रक्रिया, विद्यार्थ्यांची उपस्थिती, मूल्यमापन, शालेय वातावरण आणि विविध गुणवत्ता निर्देशकांचा आढावा घेतला जातो. शिक्षण परिषदेदरम्यान या निकषांमध्ये सुधारणा करण्यासाठी आवश्यक कृती आराखडा तयार करून त्याची प्रभावी अंमलबजावणी करण्यावर भर दिला जातो.
याशिवाय प्रत्येक महिन्यात विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीचा आढावा घेऊन त्यांच्या अध्ययनातील अडचणी ओळखणे, अध्ययन निष्पत्तीचे विश्लेषण करणे आणि आवश्यकतेनुसार उपचारात्मक अध्यापन (Remedial Teaching) नियोजित करणे अपेक्षित आहे. यामुळे प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या शिकण्याच्या गरजेनुसार योग्य शैक्षणिक सहाय्य उपलब्ध करून देता येते.
HPC, SQAAF आणि विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचे नियमित विश्लेषण यांचा समन्वय साधल्यास केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद अधिक परिणामकारक ठरते. यामुळे गुणवत्तापूर्ण शिक्षण, क्षमता-आधारित अध्यापन आणि विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासाची उद्दिष्टे अधिक प्रभावीपणे साध्य करण्यास मदत होते.
शिक्षकांनी शिक्षण परिषदेसाठी कशी तयारी करावी?
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद अधिक प्रभावी आणि फलदायी होण्यासाठी प्रत्येक शिक्षकाने पूर्वतयारी करणे आवश्यक आहे. योग्य तयारीमुळे परिषदेमधील चर्चा अधिक अर्थपूर्ण होते आणि विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक गुणवत्तेत अपेक्षित सुधारणा घडवून आणण्यास मदत होते.
शिक्षण परिषदेला उपस्थित राहण्यापूर्वी शिक्षकांनी मागील महिन्यातील अध्यापनाचा आढावा घ्यावा. विद्यार्थ्यांनी कोणत्या अध्ययन निष्पत्ती साध्य केल्या, कोणत्या बाबींमध्ये अडचणी आल्या आणि कोणत्या ठिकाणी सुधारणा आवश्यक आहे, याचे विश्लेषण करून त्याची नोंद ठेवावी.
तसेच विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीची नोंद, मूल्यमापनाचे निष्कर्ष, पायाभूत चाचण्यांचे विश्लेषण, FLN संबंधित माहिती आणि उपचारात्मक अध्यापन (Remedial Teaching) याबाबतची तयारी करून परिषदेला उपस्थित राहावे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या गरजांनुसार प्रभावी उपाययोजना निश्चित करता येतात.
शिक्षकांनी पुढील महिन्यासाठी मासिक अध्यापन नियोजन, अध्ययन निष्पत्ती (Learning Outcomes), क्षमता-आधारित शिक्षण, शैक्षणिक साहित्य (TLM) आणि विविध शैक्षणिक उपक्रमांची रूपरेषा तयार करून आणावी. परिषदेदरम्यान इतर शिक्षकांसोबत या नियोजनावर चर्चा करून आवश्यक सुधारणा करता येतात.
याशिवाय वर्गामध्ये राबविलेले नाविन्यपूर्ण उपक्रम, विद्यार्थ्यांच्या शिकण्यामध्ये आलेले सकारात्मक बदल, अध्यापनातील अडचणी आणि त्यावर केलेले उपाय यांची माहितीही परिषदेत मांडण्यासाठी तयार ठेवावी. यामुळे अनुभवांची देवाणघेवाण होऊन सर्व शिक्षकांना त्याचा लाभ मिळतो.
शिक्षण परिषद ही केवळ उपस्थितीची औपचारिकता नसून शिक्षकांच्या व्यावसायिक विकासासाठी, गुणवत्तापूर्ण अध्यापनासाठी आणि विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण प्रगतीसाठी महत्त्वाचे व्यासपीठ आहे. त्यामुळे प्रत्येक शिक्षकाने सक्रिय सहभागासह आवश्यक पूर्वतयारी करून परिषदेला उपस्थित राहणे अपेक्षित आहे.
सुधारित मार्गदर्शिकेतील महत्त्वाचे बदल
शैक्षणिक वर्ष 2026-27 साठी जारी करण्यात आलेल्या सुधारित मार्गदर्शिकेत केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद अधिक प्रभावी, उद्देशपूर्ण आणि परिणामकारक होण्यासाठी अनेक महत्त्वाचे बदल करण्यात आले आहेत. या बदलांमुळे राज्यभरातील शिक्षण परिषदांचे आयोजन एकसमान पद्धतीने होण्यास आणि शिक्षकांच्या व्यावसायिक विकासाला अधिक चालना मिळण्यास मदत होणार आहे.
सुधारित मार्गदर्शिकेनुसार प्रत्येक शिक्षण परिषद ही चार तासांची असून तिचे पाच स्वतंत्र सत्रांमध्ये नियोजन करण्यात आले आहे. प्रत्येक सत्रासाठी विशिष्ट उद्दिष्टे निश्चित करण्यात आल्यामुळे चर्चेचा विषय अधिक केंद्रित आणि परिणामकारक होणार आहे.
याशिवाय जून 2026 ते मार्च 2027 या कालावधीसाठी प्रत्येक महिन्याचे स्वतंत्र मासिक विषय निश्चित करण्यात आले आहेत. त्यामुळे सर्व समूह साधन केंद्रांमध्ये एकाच विषयावर चर्चा, नियोजन आणि अनुभवांची देवाणघेवाण होणार आहे.
नवीन मार्गदर्शिकेमध्ये FLN (पायाभूत साक्षरता व संख्याज्ञान), क्षमता-आधारित शिक्षण, विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन निष्पत्ती, उपचारात्मक अध्यापन (Remedial Teaching), HPC, SQAAF, NEP 2020, पालक सहभाग आणि शाळा व्यवस्थापन समिती (SMC) यांच्या भूमिकेला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.
तसेच विद्या समीक्षा केंद्र (Vidya Samiksha Kendra) पोर्टल किंवा मोबाईल अॅपद्वारे शिक्षकांची ऑनलाइन उपस्थिती नोंदविण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे. यामुळे शिक्षण परिषदांच्या अंमलबजावणीवर अधिक प्रभावी देखरेख ठेवणे शक्य होणार आहे.
याशिवाय समूह साधन केंद्र समन्वयक (केंद्रप्रमुख), केंद्र संसाधन गट (CRG), DIET आणि शिक्षणाधिकारी यांच्या जबाबदाऱ्या अधिक स्पष्ट करण्यात आल्या असून शिक्षण परिषदेतील कृती आराखड्याची शाळास्तरावर प्रभावी अंमलबजावणी करण्यावर विशेष भर देण्यात आला आहे. या सर्व बदलांमुळे गुणवत्तापूर्ण शिक्षण, शिक्षकांचा सातत्यपूर्ण व्यावसायिक विकास आणि विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक गुणवत्तेत सुधारणा साध्य करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.
केंद्र स्तरीय शिक्षण परिषद माहिती पुस्तिका , SCERT परिपत्रक PDF डाउनलोड
महाराष्ट्र राज्यातील 4860 केंद्र स्तरावर दरमहा केंद्र स्तरीय शिक्षण परिषद आयोजित करण्याबाबत SCERT पुणे यांनी सविस्तर मार्गदर्शक पुस्तिका तसेच परिपत्रक जारी केले असून, तुम्ही खाली दिलेल्या लिंकवर PDF डाउनलोड करू शकता.
| केंद्र स्तरीय शिक्षण परिषद आयोजन बाबत | SCERT परिपत्रक |
| केंद्र स्तरीय शिक्षण परिषद सुधारित मार्गदर्शक पुस्तिका | सुधारित मार्गदर्शक पुस्तिका PDF |
| SCERT अधिकृत संकेतस्थळ | https://www.maa.ac.in/ |
निष्कर्ष
केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद 2026-27 ही शिक्षकांचा व्यावसायिक विकास, गुणवत्तापूर्ण अध्यापन आणि विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण प्रगतीसाठी एक महत्त्वपूर्ण उपक्रम आहे. सुधारित मार्गदर्शिकेमध्ये शिक्षण परिषदेची सत्रनिहाय रचना, जून 2026 ते मार्च 2027 या कालावधीतील मासिक विषय, FLN, क्षमता-आधारित शिक्षण, HPC, SQAAF, पालक सहभाग आणि शाळा व्यवस्थापन समिती (SMC) यांसारख्या महत्त्वाच्या घटकांचा समावेश करण्यात आला आहे.
तसेच समूह साधन केंद्र समन्वयक (केंद्रप्रमुख), केंद्र संसाधन गट (CRG), DIET, शिक्षणाधिकारी आणि शिक्षक यांच्या जबाबदाऱ्या स्पष्ट केल्यामुळे शिक्षण परिषदांची प्रभावी अंमलबजावणी करण्यास मदत होणार आहे. नियमित उपस्थिती, सक्रिय सहभाग आणि परिषदेत ठरविण्यात आलेल्या कृती आराखड्याची शाळास्तरावर प्रभावी अंमलबजावणी केल्यास विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन निष्पत्तीमध्ये निश्चितच सकारात्मक बदल घडून येईल.
शिक्षक, शैक्षणिक अधिकारी आणि पालक यांच्या संयुक्त सहभागातून केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषद हा उपक्रम अधिक परिणामकारक ठरेल. त्यामुळे राज्यातील शाळांमध्ये गुणवत्तापूर्ण शिक्षण, क्षमता-आधारित अध्यापन आणि विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीला नवी दिशा मिळण्यास निश्चितच मदत होईल.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
शिक्षण परिषद किती वेळाची असावी?
मधली जेवणाची वेळ वगळता शिक्षण परिषद किमान चार तास असावी, व्यवस्थित ५ सत्रांमध्ये नियोजन झाले तर किमान ४.०० तासात उत्तम पद्धतीने शिक्षण परिषद आयोजित करता येऊ शकते. उदा – दुपारी १२.०० ते ४.००
शिक्षण परिषद कोणत्या दिवशी घ्यावी?
जिल्हा शिक्षण विभागाने दिलेल्या तारखेप्रमाणे शिक्षण परिषदांचे आयोजन करण्यात यावे.
शिक्षण परिषदेच्या दिवशी शिक्षकांनी शाळा घेणे अपेक्षित आहे का?
होय. शिक्षकांनी सकाळची शाळा घेणे अपेक्षित आहे. आपल्या वरिष्ठांकडून आलेल्या सूचनांनुसार सकाळची शाळा घेऊन मग शिक्षण परिषदेला उपस्थित रहावे.
शिक्षण परिषदेमध्ये प्रशासकीय विषयाला किती वेळ असावा?
प्रशासकीय विषय म्हणजे शाळानिहाय माहिती संकलन, प्रशासकीय सूचना, दस्तऐवज गोळा करणे, हे विषय शेवटच्या ३० मिनिटात घेतले तर अधिक प्रभावी होतात. हे विषय सुरुवातीला घेतले ते पूर्ण होण्यास जास्त वेळ लागून शिक्षण परिषदेतील इतर विषयांना वेळ कमी पडू शकतो. तसेच काही प्रशासकीय विषय तक्रारवजा असतील तर शिक्षण परिषदेचे वातावरण बिघडण्याची शक्यता असते.
जिल्ह्यातील सर्व केंद्रातील शिक्षण परिषद एकाच दिवशी घ्यावी का?
शिक्षण परिषद एकाच दिवशी न घेता त्यासाठी जिल्ह्यात किमान तीन दिवस व कमाल एका आठवड्याचा कालावधी असावा. यामुळे केंद्र संसाधन गटाच्या बैठका नियमित आणि समूह साधन केंद्र समन्वयकांच्या उपस्थितीत होऊ शकतील. राज्यातील जवळपास प्रत्येक जिल्ह्यातील समूह साधन केंद्र समन्वयकांना एकापेक्षा जास्त केंद्रांची जबाबदारी असल्याने एकाच दिवशी जिल्ह्यातील सर्व केंद्रात शिक्षण परिषद झाल्यास त्यांना स्वतःच्या प्रत्येक केंद्राच्या शिक्षण परिषदेला उपस्थित राहणे शक्य होणार नाही.
शिक्षण परिषदेचे नेतृत्व कोणी करावे ?
शिक्षण परिषदेचे नेतृत्व समूह साधन केंद्र समन्वयकांनी करावे.
एखाद्या महिन्यात ठरलेल्या तारखेला काही कारणाने शिक्षण परिषद झाली नाही, तर ती पुन्हा कधी घ्यावी?
दर महिन्यात एकदा शिक्षण परिषद व्हायलाच हवी. एखाद्या महिन्यात ठरलेल्या तारखेला काही कारणाने शिक्षण परिषद झाली नाही, तर वरिष्ठांच्या परवानगीने ती इतर दिवशी घेता येईल.
शिक्षण परिषदेचा अजेंडा कोणी आणि कधी तयार करावा?
शिक्षण परिषदेचा अजेंडा करण्याची जबाबदारी संबंधित समूह साधन केंद्र समन्वयकांची आहे. यासाठी ते केंद्र संसाधन गटातील शिक्षकांची मदत घेऊ शकतात. शिक्षण परिषदेच्या आधी केंद्र संसाधन गटाच्या बैठकीत शिक्षण परिषदेचा अजेंडा तयार करणे अपेक्षित आहे. केंद्राच्या गरजेनुसार आणि जिल्हा शिक्षण विभागाने पाठवलेल्या विषयांचा यासाठी आधार घेण्यात यावा.
शिक्षण परिषदेचे नियोजन व विषय ठरवण्याचे अधिकार कोणाला असावेत ?
शिक्षण परिषदेचे विषय व नियोजन या संदर्भात DIET व केंद्र यामध्ये समन्वय असावा. विषय निवडीमध्ये जिल्ह्याला २०% व केंद्राला ८०% अधिकार असावेत.
केंद्रामध्ये शिक्षकांची संख्या जास्त असेल (४० पेक्षा जास्त) तर शिक्षण परिषद कशी घ्यावी?
अशा वेळी शिक्षण परिषद विभागून (वर्गनिहाय) घेता येईल. त्याबाबत केंद्र संसाधन गटातील शिक्षकांना विभागून जबाबदारी देता येईल.
शिक्षण परिषदेला येताना शिक्षकांनी कोणती तयारी करून येणे अपेक्षित आहे?
१. आपण मागील महिन्यात केलेल्या नियोजनानुसार काम करताना वर्गात कोणत्या अडचणी आल्या? त्या लिहून आणाव्या.
२. मागील महिन्यात कोणत्या गोष्टी उल्लेखनीय झाल्या आहेत त्यांची माहिती सोबत आणावी. त्यासंबंधी काही फोटो / व्हिडिओ असतील तर ते पेनड्राइव्हमधून घेऊन यावेत.
३. वर्गात उपक्रम घेताना आपण एखादे विशेष शैक्षणिक साहित्य वापरले असेल, तर ते सोबत घेऊन यावे. जेणेकरून इतर शिक्षकांना ते दाखवता येईल आणि त्याबद्दल चर्चा करता येईल.
४. पुढील महिन्याचे नियोजन करण्यासाठी विहित नमुना कॉपीज सोबत ठेवाव्या.
५. आपली स्वतःची वही / डायरी आणि पेन बरोबर ठेवावे,
शिक्षण परिषद होण्यापूर्वी केंद्र संसाधन गटाची बैठक आवश्यक आहे का?
शिक्षण परिषद प्रभावी आणि गुणवत्तापूर्ण होण्याकरिता केंद्र संसाधन गटाच्या बैठका किमान शिक्षण परिषद होण्यापूर्वी होणे आवश्यक आहे. [संदर्भः शासन निर्णय- २२ जून २०१५ (प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र) व १७ऑक्टोबर २०१६ (विद्या प्राधिकरणाची पुनर्रचना)]
शिक्षण परिषदेचे मूल्यांकन होणे आवश्यक आहे का आणि ते कोणी करावे?
शिक्षण परिषदेचे मासिक मूल्यांकन होणे आवश्यक आहे. शिक्षण परिषदेची वेळेत सुरुवात, विषयांची मांडणी, शिक्षकांचा सहभाग, विषयाची गुणवत्ता यावरून हे मूल्यांकन करता येईल. हे मूल्यांकन समूह साधन केंद्र समन्वयक आणि केंद्र संसाधन गटातील शिक्षक यांनी एकत्र करावे.
शिक्षण परिषदेमध्ये विविध उपक्रमांचे प्रशिक्षण दिले जावे का?
नवीन कार्यक्रम, जिल्हा तसेच राज्य स्तरावरून आलेले उपक्रम यांची माहिती किंवा प्रशिक्षण शिक्षण परिषदेमध्ये देता येईल. मात्र त्याचे नियोजन केंद्र संसाधन गटाच्या बैठकीत होणे आवश्यक आहे. शिक्षण परिषदेचा मूळ उद्देश प्रशिक्षण देणे हा नसून शिक्षकांना एकमेकांच्या सहकार्याने वर्गप्रक्रिया अधिक नेमकी करता यावी हा आहे.
कोणत्या गोष्टी टाळल्या तर शिक्षण परिषद अधिक प्रभावी होईल?
शिक्षण परिषद वेळेत पूर्ण व्हावी यासाठी प्रत्येक महिन्याला होणारे सत्कार समारंभ, जेवणावर वेळ घालविणे या गोष्टी टाळाव्या. त्यामुळे प्रत्यक्ष काम करण्यासाठी अधिक वेळ मिळेल.
