Sankalit Mulyamapan Chachani 2026-27 (PAT-2) : राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद, महाराष्ट्र, पुणे (SCERT) यांच्या वतीने शैक्षणिक वर्ष 2026-27 मध्ये इयत्ता दुसरी ते आठवीच्या विद्यार्थ्यांसाठी संकलित मूल्यमापन चाचणी 1 (PAT-2) आयोजित करण्यात येणार आहे. या चाचणीचे आयोजन नोव्हेंबर २०२६ च्या शेवटच्या आठवड्यात करण्यात येणार असून, यासंदर्भात २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सविस्तर सूचना जारी करण्यात आल्या आहेत. या लेखात संकलित मूल्यमापन चाचणी वेळापत्रक व विद्यार्थ्यांचा सराव होण्याच्या उद्देशाने मागील वर्षीच्या संकलित मूल्यमापन चाचणी प्रश्नपत्रिका प्रथम सत्र PDF डाउनलोड लिंक दिली आहे.
या चाचणीमध्ये प्रथम भाषा, गणित आणि तृतीय भाषा (इंग्रजी) या विषयांचा समावेश असणार आहे. विद्यार्थ्यांनी अपेक्षित अध्ययन निष्पत्ती कितपत साध्य केल्या आहेत, हे तपासणे आणि त्यानुसार अध्यापन प्रक्रियेत आवश्यक सुधारणा करणे हा या चाचणीचा मुख्य उद्देश आहे. चाचणीचे वेळापत्रक, अभ्यासक्रम, प्रश्नपत्रिका वितरण, शिक्षकांसाठी सूचना, गुणनोंदणी आणि शाळाभेटी याबाबतच्या महत्त्वाच्या बाबी या लेखात जाणून घेऊया.
संकलित मूल्यमापन चाचणी 1 (PAT-2) | Sankalit Mulyamapan Chachani 2026-27
राज्यातील शैक्षणिक गुणवत्ता सुधारण्यासाठी आणि विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन निष्पत्तीचे मूल्यमापन करण्यासाठी शैक्षणिक वर्ष 2026-27 मध्ये दोन नियतकालिक मूल्यमापन चाचण्यांचे नियोजन करण्यात आले आहे. यामध्ये सत्र १ साठी संकलित मूल्यमापन चाचणी 1 (PAT-2) नोव्हेंबर 2026 च्या शेवटच्या आठवड्यात, तर सत्र २ साठी संकलित मूल्यमापन चाचणी 2 एप्रिल 2027 मध्ये आयोजित करण्यात येणार आहे.
या चाचण्यांचे आयोजन केंद्रपुरस्कृत Strengthening Teaching-Learning and Results for States (STARS) प्रकल्पांतर्गत करण्यात येत आहे. यासाठी शासन निर्णय दिनांक ११ फेब्रुवारी २०२१ आणि केंद्रीय प्रकल्प मंडळाच्या (PAB) १६ जून २०२६ रोजीच्या बैठकीतील मान्यतेचा संदर्भ देण्यात आला आहे.
संकलित चाचणी 1 चा उद्देश व फायदे
संकलित मूल्यमापन चाचणी ही केवळ विद्यार्थ्यांचे गुण तपासण्यासाठी नसून, त्यांच्या अध्ययनातील प्रगती आणि अडचणी समजून घेण्यासाठी आयोजित केली जाते. या चाचणीच्या माध्यमातून शिक्षकांना विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन निष्पत्तीचे मूल्यमापन करून पुढील अध्यापनाचे नियोजन करता येणार आहे.
या चाचणीचे प्रमुख उद्देश पुढीलप्रमाणे आहेत.
- विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनाचे मूल्यमापन करण्याबरोबरच अध्ययनासाठी मूल्यमापन या दृष्टिकोनाला प्रोत्साहन देणे.
- विद्यार्थ्यांनी अपेक्षित अध्ययन निष्पत्ती कितपत साध्य केल्या आहेत, हे तपासणे आणि त्यामध्ये वाढ करणे.
- अध्ययन-अध्यापन प्रक्रिया अधिक सुलभ आणि प्रभावी बनविणे.
- राष्ट्रीय संपादणूक सर्वेक्षण (NAS) मधील विद्यार्थ्यांची संपादणूक वाढविण्यास मदत करणे.
- अध्ययनात मागे असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी विशेष कृती कार्यक्रम तयार करून त्याची अंमलबजावणी करणे.
- इयत्तानिहाय आणि विषयनिहाय अध्ययन निष्पत्तीच्या बाबतीत राज्याची संपादणूक स्थिती समजून घेणे.
विशेष म्हणजे, ही चाचणी इयत्ता दहावी किंवा बारावीच्या बोर्ड परीक्षेप्रमाणे नाही. त्यामुळे विद्यार्थ्यांवर अतिरिक्त अभ्यासाचा किंवा परीक्षेचा ताण देऊ नये, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
संकलित चाचणी 2026-27 चे वेळापत्रक | Sankalit Mulyamapan Chachani Time Table
| चाचणी | कालावधी |
|---|---|
| संकलित मूल्यमापन चाचणी १ (सत्र १) | नोव्हेंबर २०२६ चा शेवटचा आठवडा |
| संकलित मूल्यमापन चाचणी २ (सत्र २) | एप्रिल २०२७ |
शाळांच्या वेळापत्रकानुसार सकाळच्या किंवा दुपारच्या सत्रात चाचणी घेण्याचे नियोजन करण्याचे स्वातंत्र्य स्थानिक स्तरावर देण्यात आले आहे. मात्र, सर्व संबंधित इयत्तांच्या चाचण्या निर्धारित कालावधीत पूर्ण होतील, याची दक्षता घेणे आवश्यक आहे.
संकलित चाचणीचे विषय, अभ्यासक्रम व माध्यम
संकलित चाचणी 1 ही राज्यातील एकूण दहा माध्यमांमध्ये आयोजित करण्यात येणार आहे. इयत्ता 2 री ते 8 वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी खालील 3 विषयांची चाचणी होणार आहे.
- प्रथम भाषा
- गणित
- तृतीय भाषा (इंग्रजी)
संकलित चाचणीचा अभ्यासक्रम प्रथम सत्रातील प्रचलित अभ्यासक्रम, अध्ययन निष्पत्ती आणि मूलभूत क्षमतांवर आधारित असेल. त्यामुळे शिक्षकांनी प्रथम सत्रातील अध्ययन निष्पत्ती लक्षात घेऊन विद्यार्थ्यांची तयारी करून घ्यावी.
संकलित चाचणी 1 विषयानुसार परीक्षा कालावधी
चाचणीचे आयोजन लेखी आणि आवश्यकतेनुसार तोंडी स्वरूपात करण्यात येणार आहे. परिषदेच्या सूचनांनुसार विषय व इयत्तेनिहाय परीक्षेचा कालावधी खालीलप्रमाणे आहे.
प्रथम भाषा, गणित आणि इंग्रजी या विषयांची तोंडी परीक्षा लेखी परीक्षेनंतर त्याच दिवशी वैयक्तिक स्वरूपात घेण्यात यावी. विद्यार्थी संख्या जास्त असल्यास उपलब्ध वेळेनुसार दुसऱ्या दिवशी तोंडी परीक्षा घेता येईल.
शालेय वेळापत्रकानुसार सकाळच्या किंवा दुपारच्या सत्रात परीक्षा घेण्याचे नियोजन करता येईल. स्थानिक परिस्थितीमुळे परीक्षेच्या तारखांमध्ये बदल करणे आवश्यक असल्यास संबंधित शिक्षणाधिकारी यांनी परिषदेची पूर्वपरवानगी घेणे बंधनकारक आहे.
प्रश्नपत्रिका वितरणाबाबत महत्त्वाच्या सूचना
संकलित चाचणी १ च्या प्रश्नपत्रिका राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद, महाराष्ट्र, पुणे यांच्यामार्फत विद्यार्थीनिहाय उपलब्ध करून देण्यात येणार आहेत. महाराष्ट्र प्राथमिक शिक्षण परिषद, मुंबई यांच्याकडून २३ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्राप्त झालेल्या अंतिम विद्यार्थी संख्येनुसार प्रश्नपत्रिकांचे वितरण करण्यात येणार आहे.
प्रश्नपत्रिका अंदाजे २५ ऑक्टोबर ते ५ नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत वितरित करण्याचे नियोजन आहे. प्रत्येक तालुक्यात वर्ग, विषय आणि माध्यमानुसार प्रश्नपत्रिकांचे गठ्ठे प्रत्यक्ष पोहोचविण्यात येणार आहेत.
प्रश्नपत्रिकांचे वितरण व सुरक्षिततेसाठी पुढील सूचना देण्यात आल्या आहेत.
- तालुका स्तरावर प्रश्नपत्रिका प्राप्त झाल्यानंतर त्या सुरक्षित व स्वतंत्र खोलीत ठेवाव्यात.
- प्रश्नपत्रिका पावसामुळे भिजणार नाहीत, फाटणार नाहीत किंवा शॉर्टसर्किटसारख्या कारणांमुळे खराब होणार नाहीत, याची काळजी घ्यावी.
- साहित्य प्राप्त होताच गटशिक्षणाधिकारी किंवा प्रशासन अधिकारी यांनी चाचणीपूर्वी शाळास्तरावर प्रश्नपत्रिका पोहोचविण्याची व्यवस्था करावी.
- तालुका समन्वयकांनी प्रश्नपत्रिकांची प्रत्यक्ष मोजणी करून बंद लखोट्यात मुख्याध्यापकांच्या ताब्यात द्याव्यात.
- प्रश्नपत्रिकांच्या छायांकित प्रती काढण्यासाठी कोणतेही साहित्य बाहेर जाणार नाही, याची दक्षता घ्यावी.
- शाळांनी निर्धारित वेळापत्रकानुसारच चाचणी आयोजित करावी.
प्रश्नपत्रिकांची गोपनीयता राखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. प्रश्नपत्रिकांचे मोबाईलद्वारे फोटो काढणे किंवा समाजमाध्यमांवर प्रसारित करणे यांसारखे गैरप्रकार होऊ नयेत, याची जबाबदारी संबंधित यंत्रणेवर असेल.
चाचणी आयोजनासाठी शिक्षक व मुख्याध्यापकांना सूचना
संकलित चाचणी १ च्या यशस्वी अंमलबजावणीसाठी शाळा स्तरापासून जिल्हा स्तरापर्यंत नियोजन करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
प्रत्येक शाळेने निर्धारित वेळापत्रकानुसार चाचणीचे आयोजन करावे. संबंधित शाळांपर्यंत वेळापत्रक आणि आवश्यक सूचना पोहोचतील, याची दक्षता घ्यावी. प्रथम भाषा, गणित आणि इंग्रजी या विषयांसाठी राज्यस्तरावरून उपलब्ध करून दिलेली एकच चाचणी घ्यावी. या विषयांसाठी शाळांनी स्वतंत्रपणे दुसरी कोणतीही चाचणी घेऊ नये.
चाचणी कालावधीत सर्व विद्यार्थी उपस्थित राहतील, यासाठी मुख्याध्यापक व शिक्षकांनी आवश्यक नियोजन करावे. एखादा विद्यार्थी गैरहजर असल्यास तो शाळेत उपस्थित झाल्यानंतर त्याची चाचणी घेण्यात यावी.
दिव्यांग विद्यार्थ्यांच्या बाबतीत त्यांच्या दिव्यांगत्वाच्या प्रकारानुसार चाचणी घेण्याबाबतचा निर्णय मुख्याध्यापक व शिक्षकांनी घ्यावा. आवश्यकतेनुसार विशेष शिक्षक किंवा विशेष तज्ज्ञांची मदत घेण्याच्या सूचनाही देण्यात आल्या आहेत.
शिक्षक सूचनापत्र व उत्तरसूची
संकलित चाचणी १ कशी घ्यावी, यासंदर्भातील सर्वसाधारण सूचना शिक्षक सूचनापत्रामध्ये देण्यात येणार आहेत. शिक्षकांनी या सूचनांचे काळजीपूर्वक वाचन करून त्यानुसार चाचणीचे आयोजन करावे.
शिक्षक सूचनापत्र चाचणीपूर्वी राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद, महाराष्ट्र यांच्या https://www.maa.ac.in/ या अधिकृत संकेतस्थळावर उपलब्ध करून देण्यात येणार आहे. तसेच चाचणीच्या दिवशी संध्याकाळी उत्तरसूची संकेतस्थळावर उपलब्ध होईल. त्यानुसार शिक्षकांनी उत्तरपत्रिका तपासाव्यात.
शिक्षक सूचनापत्र आणि उत्तरसूची ही केवळ शिक्षकांच्या वापरासाठी असून ती विद्यार्थ्यांना देऊ नये. विद्यार्थ्यांना फक्त संबंधित चाचणीपत्रिका देण्यात याव्यात.
उत्तरपत्रिका तपासणी व गुणनोंदणी
चाचणी पूर्ण झाल्यानंतर शिक्षकांनी उत्तरपत्रिका तपासून विद्यार्थ्यांना मिळालेले गुण चाचणीपत्रिकेच्या पहिल्या पानावर दिलेल्या अध्ययन निष्पत्तीनिहाय रकान्यांमध्ये नोंदवावेत.
त्यानंतर विद्यार्थ्यांचे गुण विद्या समीक्षा केंद्र (VSK) मार्फत उपलब्ध करून दिलेल्या पोर्टलवर भरायचे आहेत. याबाबतच्या सविस्तर सूचना पुढील काळात देण्यात येणार असल्याचे परिपत्रकात नमूद आहे.
चाचणीतील गुणांचा उपयोग विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनातील अडचणी ओळखण्यासाठी आणि त्यानुसार पुढील अध्यापनाचे नियोजन करण्यासाठी केला जाणार आहे.
संकलित चाचणी कालावधीत शाळाभेटी व पर्यवेक्षण
चाचणीचे आयोजन योग्य पद्धतीने होत आहे की नाही, याची पाहणी करण्यासाठी राज्यातील १०० टक्के शाळांना भेटी देण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे.
जिल्ह्यातील सर्व अधिकाऱ्यांच्या शाळाभेटीचे दिनांकासह नियोजन जिल्हा शिक्षण व प्रशिक्षण संस्थेचे प्राचार्य आणि शिक्षणाधिकारी (प्राथमिक व माध्यमिक) यांनी संयुक्त बैठकीत करावे. त्यानंतर हे नियोजन संबंधित तालुक्यांना कळवावे.
जिल्हास्तरावरील अधिकाऱ्यांसाठी निश्चित केलेल्या शाळा वगळून उर्वरित शाळांसाठी शिक्षण विस्तार अधिकारी, केंद्रप्रमुख, विषय साधन व्यक्ती आणि विशेष तज्ज्ञ यांच्या भेटीचे नियोजन तालुका स्तरावर करावे.
याशिवाय, तपासणी केलेल्या उत्तरपत्रिकांपैकी १० टक्के उत्तरपत्रिकांची यादृच्छिक पद्धतीने फेरतपासणी करण्याचे नियोजन शिक्षणाधिकारी (प्राथमिक व माध्यमिक) आणि जिल्हा शिक्षण व प्रशिक्षण संस्थेच्या प्राचार्यांनी करावे.
विद्यार्थ्यांच्या गुणांवरून शिक्षकांवर कारवाई होणार नाही
या परिपत्रकातील शिक्षकांसाठी सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे संकलित चाचणीमध्ये विद्यार्थ्यांना मिळालेल्या गुणांच्या आधारे कोणत्याही शिक्षकावर शिस्तभंगाची कारवाई करण्यात येणार नाही, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
त्यामुळे शिक्षकांनी कोणत्याही दबावाशिवाय चाचणी प्रामाणिकपणे घ्यावी आणि विद्यार्थ्यांचे गुणही वस्तुनिष्ठपणे नोंदवावेत. चाचणीचा उद्देश शिक्षकांचे मूल्यमापन करणे किंवा विद्यार्थ्यांवर परीक्षेचा ताण आणणे हा नसून, विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनविषयक गरजा ओळखणे हा आहे.
चाचणीतील गुणांच्या आधारे शिक्षकांनी विद्यार्थीनिहाय कृती कार्यक्रम तयार करून त्याची अंमलबजावणी करावी. यामुळे पुढील संकलित मूल्यमापन चाचणी २ मध्ये विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन निष्पत्तीतील संपादणूक वाढविण्यास मदत होईल.
संकलित चाचणी १ च्या अंमलबजावणीची जबाबदारी
चाचणीच्या संपूर्ण प्रक्रियेची जबाबदारी संबंधित अधिकारी व यंत्रणांवर निश्चित करण्यात आली आहे.
- तालुका स्तर : प्रश्नपत्रिका ताब्यात घेणे, सुरक्षित साठवणूक करणे, शाळानिहाय वितरण करणे आणि चाचणीचे कामकाज सुरळीत पार पाडणे ही जबाबदारी तालुका समन्वयकांसह गटशिक्षणाधिकारी किंवा प्रशासन अधिकारी यांची राहील.
- जिल्हा स्तर : चाचणीच्या आयोजनाची संपूर्ण जबाबदारी शिक्षणाधिकारी (प्राथमिक व माध्यमिक), शिक्षण निरीक्षक आणि महानगरपालिका किंवा नगरपालिका प्रशासन अधिकारी यांची असेल.
- शाळा स्तर : निर्धारित वेळापत्रकानुसार चाचणी घेणे, विद्यार्थ्यांची उपस्थिती सुनिश्चित करणे, उत्तरपत्रिका तपासणे आणि गुणांची नोंद करणे ही जबाबदारी मुख्याध्यापक व संबंधित शिक्षकांची असेल.
प्रश्नपत्रिकांची संख्या कमी पडल्यास किंवा छायांकित प्रती काढाव्या लागल्यास त्यासाठीचे देयक कोणत्याही परिस्थितीत अदा केले जाणार नाही, असेही परिपत्रकात स्पष्ट करण्यात आले आहे. सर्व विद्यार्थ्यांना प्रश्नपत्रिका उपलब्ध करून देण्याची वैयक्तिक जबाबदारी संबंधित शिक्षणाधिकाऱ्यांची राहील.
शिक्षकांनी कोणती कार्यवाही करावी?
संकलित चाचणी १ च्या आयोजनापूर्वी शिक्षक व मुख्याध्यापकांनी पुढील बाबींची तयारी करणे आवश्यक आहे.
- प्रथम सत्रातील अभ्यासक्रम आणि अध्ययन निष्पत्तींचा आढावा घ्यावा.
- विद्यार्थ्यांना चाचणीबाबत योग्य माहिती द्यावी; मात्र अनावश्यक परीक्षेचा ताण देऊ नये.
- अधिकृत शिक्षक सूचनापत्राचे वाचन करून त्यानुसार परीक्षेचे नियोजन करावे.
- सर्व विद्यार्थ्यांची उपस्थिती सुनिश्चित करावी आणि गैरहजर विद्यार्थ्यांची चाचणी नंतर घ्यावी.
- दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी आवश्यकतेनुसार विशेष शिक्षक किंवा विशेष तज्ज्ञांचे सहकार्य घ्यावे.
- उत्तरसूचीनुसार उत्तरपत्रिका तपासून अध्ययन निष्पत्तीनिहाय गुण नोंदवावेत.
- विद्या समीक्षा केंद्राच्या पोर्टलवर गुण नोंदविण्याबाबतच्या पुढील सूचनांचे पालन करावे.
- विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनातील अडचणी लक्षात घेऊन वैयक्तिक कृती कार्यक्रम राबवावा.
हे ही वाचा : दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी शैक्षणिक सवलती बाबत शासन निर्णय – इयत्ता 1 ली ते 12 वी
संकलित मूल्यमापन प्रश्नपत्रिका प्रथम सत्र मागील वर्षीच्या सराव प्रश्नपत्रिका
विद्यार्थ्यांचा सराव होण्यासाठी संकलित मूल्यमापन चाचणी प्रश्नपत्रिका प्रथम सत्र मागील वर्षीच्या सराव प्रश्नपत्रिका वर्ग, विषय निहाय तुम्ही PDF स्वरूपात डाउनलोड करू शकता.
संकलित मूल्यमापन चाचणी 1 संदर्भातील अधिकृत परिपत्रक व शासन निर्णय
राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद, महाराष्ट्र, पुणे यांच्यामार्फत २ ऑक्टोबर २०२६ रोजी संकलित मूल्यमापन चाचणी १ (PAT-2) च्या आयोजनाबाबत हे परिपत्रक जारी करण्यात आले आहे.
- संकलित मूल्यमापन चाचणी 1 (PAT-2) च्या आयोजनाबाबत परिपत्रक PDF डाउनलोड करा
- राज्यातील शिक्षण पध्दतीचे अध्यापन, अध्ययन व परिणाम याचे बळकटीकरण (Strengthening Teaching-Learning And Results for States) STARS या जागतिक बॅंक अर्थसहाय्यित केंद्र पुरस्कृत प्रकल्पाची राज्यात अंमलबजावणी करण्यास मान्यता देण्याबाबत शासन निर्णय दि 11-02-2021 PDF डाउनलोड करा
- राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद, महाराष्ट्र, पुणे (SCERT) अधिकृत वेबसाईट : https://www.maa.ac.in/
