Ek Ped Maa Ke Naam 3.0 2026 : महाराष्ट्रातील सर्व व्यवस्थापनाच्या शाळांमध्ये पर्यावरण संवर्धनाशी संबंधित उपक्रम प्रभावीपणे राबविण्यासाठी इको क्लब फॉर मिशन लाईफ अंतर्गत विविध उपक्रम सुरू आहेत. या उपक्रमांतर्गत शाळांमध्ये इको क्लबची स्थापना करणे तसेच ‘एक पेड माँ के नाम 3.0’ या वृक्षारोपण मोहिमेत विद्यार्थ्यांचा, शिक्षकांचा आणि स्थानिक समुदायाचा सहभाग वाढविण्यावर भर देण्यात आला आहे.
महाराष्ट्र प्राथमिक शिक्षण परिषदेच्या वतीने याबाबत तातडीचे व कालमर्यादित निर्देश देण्यात आले आहेत. राज्यातील ज्या शाळांमध्ये अद्याप इको क्लबची स्थापना झालेली नाही, अशा शाळांमध्ये 27 सप्टेंबर 2026 पर्यंत इको क्लब स्थापन करण्याच्या सूचना संबंधित यंत्रणांना देण्यात आल्या आहेत.
92 टक्के शाळांमध्ये इको क्लबची स्थापना
इको क्लब फॉर मिशन लाईफच्या 2026-27 या उपक्रमाच्या पोर्टलवरील 18 सप्टेंबर 2026 रोजीच्या अहवालानुसार राज्यातील 92 टक्के शाळांमध्ये इको क्लबची स्थापना झाली आहे. मात्र, अजूनही 8 टक्के शाळांमध्ये इको क्लबची स्थापना झालेली नसल्याचे निदर्शनास आले आहे.
त्यामुळे उर्वरित शाळांमध्ये प्राधान्याने इको क्लबची स्थापना करून इको क्लब फॉर मिशन लाईफचे 100 टक्के उद्दिष्ट पूर्ण करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
‘एक पेड माँ के नाम 3.0’ वृक्षारोपण मोहीम
‘एक पेड माँ के नाम 3.0’ ही वृक्षारोपण मोहिम इको क्लबच्या माध्यमातून देशभरातील शाळांमध्ये राबविण्यात येत आहे. 2026-27 या वर्षासाठी ही मोहीम 5 जून ते 30 सप्टेंबर 2026 या कालावधीत राबविण्यात येणार आहे.
हा कालावधी देशातील विविध कृषी-हवामान प्रदेशांमधील वृक्षारोपणाच्या हंगामाशी सुसंगत असल्याचे पत्रात नमूद करण्यात आले आहे.
एक पेड़ माँ के नाम 3.0 : Eco Clubs For Mission LiFE पोर्टलवर माहिती कशी अपलोड करावी?
‘एक पेड़ माँ के नाम 3.0’ उपक्रमासाठी शाळांना Eco Clubs For Mission LiFE या अधिकृत पोर्टलचा वापर करता येतो. या पोर्टलवर शाळेच्या Login मधून उपक्रमाची माहिती भरून वृक्षारोपणाचे Geo-Tagged फोटो आणि व्हिडिओ अपलोड करता येतात.
पोर्टलवर Login करण्याची प्रक्रिया
- सर्वप्रथम https://ecoclubs.education.gov.in/ हे अधिकृत पोर्टल उघडा.
- पोर्टलच्या मुख्य पृष्ठावर Login या पर्यायावर क्लिक करा. त्यानंतर School Login हा पर्याय निवडा.
- यानंतर आपल्या शाळेचा UDISE Code प्रविष्ट करून Continue या पर्यायावर क्लिक करा.
- शाळेच्या नोंदणीकृत मोबाईल क्रमांकावर प्राप्त झालेला OTP आणि Captcha Code प्रविष्ट करून पुढील प्रक्रिया पूर्ण करा. आवश्यक असल्यास पासवर्ड सेट करून Login करा.
‘एक पेड़ माँ के नाम 3.0’ साठी Event तयार करा
- School Login केल्यानंतर Dashboard वर जा.
- येथे Create Event हा पर्याय निवडा.
- Event Name मध्ये ‘एक पेड़ माँ के नाम 3.0’ असे नाव टाका. त्यानंतर उपक्रमाचे विवरण, वृक्षारोपणाची तारीख आणि पोर्टलवर मागितलेली इतर आवश्यक माहिती भरा.
- सर्व माहिती योग्यरीत्या भरल्यानंतर Event Submit करा.
वृक्षारोपणाची माहिती भरा
- Event Management विभागात जाऊन शाळेने केलेल्या वृक्षारोपणाची माहिती नोंदवा.
- यामध्ये एकूण किती वृक्षांची लागवड करण्यात आली, याची संख्या अचूकपणे नमूद करावी.
- माहिती भरताना प्रत्यक्ष करण्यात आलेल्या वृक्षारोपणाचीच संख्या नोंदवणे महत्त्वाचे आहे.
Geo-Tagged फोटो अपलोड करा
- वृक्षारोपणाच्या उपक्रमाचे Geo-Tagged फोटो पोर्टलवर अपलोड करावेत.
- उपक्रमाच्या ठिकाणाचे स्पष्ट फोटो निवडा. उपलब्ध सूचनेनुसार जास्तीत जास्त 5 Geo-Tagged फोटो तसेच आवश्यक असल्यास व्हिडिओ अपलोड करता येतो.
- फोटोमध्ये प्रत्यक्ष वृक्षारोपणाचा उपक्रम स्पष्टपणे दिसेल याची काळजी घ्या.
- फोटो अपलोड केल्यानंतर माहिती पुन्हा तपासा आणि उपलब्ध असलेल्या Submit/Save पर्यायाद्वारे प्रक्रिया पूर्ण करा.
संपूर्ण प्रक्रिया थोडक्यात
Eco Clubs For Mission LiFE Portal उघडा → Login → School Login → UDISE Code → OTP Verification → Dashboard → Create Event → ‘एक पेड़ माँ के नाम 3.0’ Event तयार करा → वृक्षारोपणाची संख्या भरा → जास्तीत जास्त 5 Geo-Tagged फोटो/व्हिडिओ अपलोड करा → Submit
महत्त्वाची सूचना: फोटो आणि वृक्षारोपणाची संख्या प्रत्यक्ष उपक्रमाशी संबंधित आणि अचूक असावी. पोर्टलवरील सध्याच्या पर्यायांनुसार काही Menu किंवा Field मध्ये बदल असू शकतो.
अधिकृत पोर्टल: https://ecoclubs.education.gov.in/
महाराष्ट्रासाठी 53 लाखांहून अधिक रोपांची उद्दिष्ट
‘एक पेड माँ के नाम 3.0’ मोहिमेसाठी महाराष्ट्राला सन 2026-27 साठी एकूण 53,01,257 रोपवाटिकांचे लक्ष्य देण्यात आले आहे.
या उद्दिष्टानुसार प्रत्येक शाळेने 50 रोपे लावणे अपेक्षित आहे. वृक्षारोपणाची माहिती संबंधित अधिकृत पोर्टलवर अपलोड करण्याच्या सूचनाही देण्यात आल्या आहेत.
18 सप्टेंबरपर्यंत 27 लाखांहून अधिक वृक्षारोपण
‘एक पेड माँ के नाम 3.0’ पोर्टलवरील 18 सप्टेंबर 2026 रोजीच्या अहवालानुसार देशातील एकूण 1,08,035 शाळांपैकी 62,858 शाळांनी 27,19,973 वृक्षारोपण केले आहे.
मात्र, महाराष्ट्राची एकूण कामगिरी अपेक्षेप्रमाणे नसल्याचे पत्रात नमूद करण्यात आले असून, या संदर्भात भारत सरकारकडून आयोजित व्हिडिओ कॉन्फरन्समध्ये वारंवार सूचना देण्यात आल्याचेही सांगण्यात आले आहे.
30 सप्टेंबरपर्यंत उपक्रमाची प्रभावी अंमलबजावणी
राज्यातील सर्व शाळांमध्ये ‘एक पेड माँ के नाम 3.0’ आणि इको क्लब फॉर मिशन लाईफ या उपक्रमांची प्रभावी अंमलबजावणी करण्याची कार्यवाही 30 सप्टेंबर 2026 पर्यंत पूर्ण करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
शालेय शिक्षणमंत्र्यांनी 2 जून 2026 रोजी झालेल्या व्हिडिओ कॉन्फरन्समध्ये याबाबत सूचना दिल्या होत्या. तसेच शालेय शिक्षण व क्रीडा विभागाच्या प्रधान सचिवांनीही इको क्लब फॉर मिशन लाईफचे 100 टक्के उद्दिष्ट पूर्ण करण्याच्या दृष्टीने आवश्यक कार्यवाही करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
विद्यार्थ्यांसह शिक्षक आणि स्थानिक समुदायाचा सहभाग
इको क्लबची व्याप्ती वाढवून मिशन लाईफशी संबंधित उपक्रमांमध्ये विद्यार्थी, शिक्षक आणि स्थानिक समुदायाचा जास्तीत जास्त सहभाग सुनिश्चित करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
वृक्षारोपणासाठी शाळेच्या परिसरात जागा उपलब्ध नसल्यास पर्यायी जागांचाही वापर करता येणार आहे. घरातील उपलब्ध जागा, रस्त्याच्या कडेला, योग्य सार्वजनिक जागा किंवा शाळेकडे जाणाऱ्या रस्त्यालगत वृक्षारोपण मोहीम राबविता येऊ शकते.
शाळांनी काय करावे?
ज्या शाळांमध्ये अद्याप इको क्लबची स्थापना झालेली नाही, त्या शाळांनी संबंधित शिक्षण विभागाच्या सूचनांनुसार तातडीने इको क्लबची स्थापना करणे आवश्यक आहे.
तसेच ‘एक पेड माँ के नाम 3.0’ (Ek Ped Maa Ke Naam 3.0) अंतर्गत वृक्षारोपण करून त्याची माहिती निर्धारित पोर्टलवर नोंदविणे अपेक्षित आहे. प्रत्येक शाळेने 50 रोपे लावण्याचे उद्दिष्ट लक्षात घेऊन उपक्रमाची अंमलबजावणी करावी.
- इको क्लबची स्थापना : 27 सप्टेंबर 2026 पर्यंत
- वृक्षारोपण मोहिमेचा कालावधी : 5 जून ते 30 सप्टेंबर 2026
- प्रत्येक शाळेचे उद्दिष्ट : 50 रोपे
- महाराष्ट्राचे एकूण लक्ष्य : 53,01,257 रोपे
या उपक्रमाचा उद्देश केवळ वृक्षारोपणापुरता मर्यादित नसून विद्यार्थ्यांमध्ये पर्यावरण संवर्धनाची जाणीव निर्माण करणे आणि शाळा, शिक्षक, विद्यार्थी व स्थानिक समुदाय यांच्या सहभागातून पर्यावरणपूरक उपक्रमांना चालना देणे हा आहे.
