Free Education for Girl in Maharashtra : व्यावसायिक अभ्यासक्रमास प्रवेश घेणाऱ्या आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक (EWS), सामाजिक व शैक्षणिकदृष्ट्या मागासवर्ग (SEBC) तसेच, इतर मागास वर्ग (OBC) या प्रवर्गातील मुलींना मोफत शिक्षण शुल्क व परीक्षा शुल्कामध्ये 100 टक्के लाभ मंजूर करण्यात आला आहे. याबाबतचा शासन निर्णय (GR PDF 2026) नेमका काय आहे? सविस्तर पाहूया.
शैक्षणिक वर्ष 2026-27 इंजिनिअरिंग, फार्मसी, कृषी, वैद्यकीय किंवा इतर व्यावसायिक अभ्यासक्रमांचे शिक्षण घेणाऱ्या मुलींना 100% मोफत शिक्षण घेता येणार आहे. याबाबतचा अधिकृत शासन निर्णय महाराष्ट्र राज्य शासनाच्या उच्च व तंत्र शिक्षण विभागाने दिनांक 8 जुलै 2024 रोजी निर्गमित केलेला आहे.
त्यानुसार शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्कामध्ये 100 टक्के लाभ देण्यात येतो. त्यामध्ये आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक (EWS), इतर मागासवर्ग (OBC) आणि सामाजिक व शैक्षणिकदृष्ट्या मागासवर्ग (SEBC) प्रवर्गातील पात्र मुलींसाठी शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्कामध्ये 100 टक्के सवलत मिळते.
100% फी माफीचा निर्णय का घेण्यात आला?
यापूर्वी पात्र विद्यार्थिनींना शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्कामध्ये 50 टक्के सवलत मिळत होती. मात्र व्यावसायिक शिक्षणामध्ये मुलींचे प्रमाण अपेक्षेपेक्षा कमी असल्याचे लक्षात घेऊन आता ही सवलत 100 टक्क्यांपर्यंत वाढविण्यात आली आहे. आर्थिक अडचणीमुळे कोणतीही मुलगी उच्च शिक्षणापासून वंचित राहू नये आणि अधिकाधिक मुलींनी व्यावसायिक अभ्यासक्रमांमध्ये प्रवेश घ्यावा, हा या निर्णयामागील मुख्य उद्देश आहे.
कोणत्या मुलींना मिळणार 100% फी माफी?
मुलींना मोफत शिक्षण या योजनेचा लाभ आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक (EWS), इतर मागासवर्ग (OBC) आणि सामाजिक व शैक्षणिकदृष्ट्या मागासवर्ग (SEBC) प्रवर्गातील विद्यार्थिनींना मिळणार आहे. यासाठी विद्यार्थिनीच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न 8 लाख रुपये किंवा त्यापेक्षा कमी असणे आवश्यक आहे.
तसेच प्रवेश हा राज्याच्या Centralized Admission Process (CAP) द्वारे घेतलेला असावा. नवीन प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थिनींसोबतच आधीपासून शिक्षण घेत असलेल्या आणि शिष्यवृत्तीचे नूतनीकरण करणाऱ्या विद्यार्थिनींनाही या योजनेचा लाभ मिळणार आहे.
कोणत्या महाविद्यालयांमध्ये ही योजना लागू आहे?
मुलींना मोफत शिक्षण अंतर्गत 100% फी माफी राज्यातील शासकीय महाविद्यालये, शासन अनुदानित अशासकीय महाविद्यालये, अंशतः अनुदानित संस्था, कायम विनाअनुदानित महाविद्यालये, तंत्रनिकेतने, सार्वजनिक विद्यापीठे, शासकीय अभिमत विद्यापीठे तसेच सार्वजनिक विद्यापीठांशी संलग्न असलेल्या मान्यताप्राप्त व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी लागू आहे.
मात्र व्यवस्थापन कोटा, संस्थास्तरावरील प्रवेश, खासगी अभिमत विद्यापीठे आणि स्वयंअर्थसहाय्यित विद्यापीठांमध्ये प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना या योजनेचा लाभ लागू नाही.
कोणत्या अभ्यासक्रमांसाठी मिळणार लाभ?
उच्च व तंत्र शिक्षण, वैद्यकीय शिक्षण, औषधी द्रव्ये, कृषी, पशुसंवर्धन, दुग्धव्यवसाय विकास, मत्स्यव्यवसाय आणि इतर मागास बहुजन कल्याण विभागांच्या अखत्यारीतील मान्यताप्राप्त व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी ही 100 टक्के फी माफी लागू करण्यात आली आहे.
अनाथ विद्यार्थ्यांनाही मिळणार लाभ
महिला व बाल विकास विभागाने निश्चित केलेल्या “संस्थात्मक” आणि “संस्थाबाह्य” वर्गवारीतील अनाथ मुले आणि मुलींनाही या योजनेचा लाभ देण्यात आला आहे. त्यामुळे या विद्यार्थ्यांना शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्काची संपूर्ण माफी दिली जाते.
EWS विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाचे बदल
मुलींना मोफत शिक्षण या निर्णयामध्ये EWS प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठीही काही महत्त्वपूर्ण बदल करण्यात आले आहेत. आता EWS प्रमाणपत्राऐवजी आई-वडिलांच्या एकत्रित उत्पन्नावर आधारित सक्षम प्राधिकाऱ्याने दिलेले उत्पन्न प्रमाणपत्र ग्राह्य धरले जाणार आहे.
विद्यार्थी स्वतः नोकरी करत असल्यास त्याचे उत्पन्नही विचारात घेतले जाईल. तसेच पहिल्या वर्षी शिष्यवृत्तीचा लाभ मंजूर झाल्यानंतर संपूर्ण अभ्यासक्रम पूर्ण होईपर्यंत दरवर्षी नवीन उत्पन्न प्रमाणपत्र सादर करण्याची आवश्यकता राहणार नाही.
विद्यार्थिनींना या निर्णयाचा काय फायदा होईल?
व्यावसायिक अभ्यासक्रमांचे शुल्क लाखो रुपयांपर्यंत पोहोचते. त्यामुळे अनेक विद्यार्थिनी आर्थिक कारणांमुळे उच्च शिक्षण घेऊ शकत नाहीत. आता 100 टक्के शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्क माफ झाल्यामुळे आर्थिक भार मोठ्या प्रमाणात कमी होईल. यामुळे अधिकाधिक मुलींना इंजिनिअरिंग, मेडिकल, फार्मसी, कृषी आणि इतर व्यावसायिक अभ्यासक्रमांमध्ये प्रवेश घेणे शक्य होईल. महिला शिक्षणाला चालना मिळण्याबरोबरच त्यांचे करिअर घडविण्यासाठीही हा निर्णय महत्त्वाचा ठरणार आहे.
मुलींना मोफत शिक्षण माहिती GR PDF 2026
महाराष्ट्र शासनाच्या उच्च व तंत्र शिक्षण विभाग मुलींना मोफत शिक्षण अधिकृत शासन निर्णय (GR) 8 जुलै 2024 रोजी निर्गमित करण्यात आला असून, तो तुम्ही खाली दिलेल्या लिंक वर PDF स्वरूपात डाउनलोड करू शकता.
| मुलींना मोफत शिक्षण | GR PDF Download |
निष्कर्ष
मुलींना मोफत शिक्षण देण्याच्या दिशेने महाराष्ट्र शासनाने घेतलेला हा निर्णय अत्यंत महत्त्वाचा आहे. आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक (EWS), सामाजिक व शैक्षणिकदृष्ट्या मागासवर्ग (SEBC) तसेच इतर मागासवर्ग (OBC) प्रवर्गातील पात्र मुलींना व्यावसायिक शिक्षणासाठी 100 टक्के शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्क माफ होते. त्यामुळे उच्च शिक्षणाचा आर्थिक भार मोठ्या प्रमाणात कमी होणार होतो. विशेष म्हणजे नवीन प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थिनींसोबतच आधीपासून शिक्षण घेत असलेल्या पात्र विद्यार्थिनींनाही या योजनेचा लाभ दिला जातो.
जर तुम्ही किंवा तुमच्या कुटुंबातील एखादी विद्यार्थिनी शैक्षणिक वर्ष 2026-27 मध्ये इंजिनिअरिंग, फार्मसी, वैद्यकीय, कृषी किंवा इतर व्यावसायिक अभ्यासक्रमासाठी प्रवेश घेणार असेल, तर या योजनेची पात्रता, अटी आणि आवश्यक कागदपत्रांची माहिती आधीच तपासून घ्या. त्यामुळे प्रवेश प्रक्रियेदरम्यान कोणतीही अडचण येणार नाही आणि शासनाच्या या महत्त्वपूर्ण योजनेचा संपूर्ण लाभ घेता येईल.
