National Deworming Day Campaign 2026 : महाराष्ट्र राज्यात 1 ते 19 वर्षे वयोगटातील मुला-मुलींचे आरोग्य सुधारण्यासाठी राष्ट्रीय जंतनाशक मोहीम राबवण्यात येणार आहे. यासंदर्भात शालेय शिक्षण विभागाने 22 ऑक्टोबर 2026 रोजी शासन परिपत्रक जारी केले आहे. या परिपत्रकानुसार, राज्यात 27 ऑक्टोबर 2026 रोजी राष्ट्रीय जंतनाशक दिन (National Deworming Day) राबवण्यात येणार असून, या दिवशी अनुपस्थित राहिलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी 3 नोव्हेंबर 2026 रोजी मॉप-अप दिन आयोजित केला जाणार आहे.
या मोहिमेत अंगणवाड्या, शाळा, कनिष्ठ महाविद्यालये तसेच वरिष्ठ महाविद्यालयांच्या प्रथम वर्षातील विद्यार्थ्यांचा समावेश करण्यात आला आहे. जास्तीत जास्त पात्र विद्यार्थ्यांना या मोहिमेचा लाभ मिळावा, यासाठी संबंधित शैक्षणिक संस्था आणि आरोग्य विभागाने समन्वयाने काम करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
राष्ट्रीय जंतनाशक मोहीम 2026 चे वेळापत्रक | National Deworming Day Campaign Time Table
राष्ट्रीय जंतनाशक मोहिमेच्या अंमलबजावणीसाठी दोन महत्त्वाच्या तारखा निश्चित करण्यात आल्या आहेत.
- 27 ऑक्टोबर 2026 – राष्ट्रीय जंतनाशक दिन: या दिवशी अंगणवाडी, शाळा आणि संबंधित महाविद्यालयांमध्ये पात्र विद्यार्थ्यांना जंतनाशक गोळी देण्यात येणार आहे.
- 3 नोव्हेंबर 2026 – मॉप-अप दिन: राष्ट्रीय जंतनाशक दिनाच्या दिवशी अनुपस्थित राहिलेल्या किंवा गोळी घेण्यापासून वंचित राहिलेल्या पात्र मुला-मुलींना मोहिमेचा लाभ देण्यासाठी हा दिवस निश्चित करण्यात आला आहे.
त्यामुळे पहिल्या दिवशी एखादा विद्यार्थी अनुपस्थित असल्यास, त्याला मॉप-अप दिवशी संधी उपलब्ध करून देण्याची व्यवस्था संबंधित संस्थांनी करावी.
राष्ट्रीय जंतनाशक मोहिमेचा उद्देश काय आहे?
राज्यात 2014-15 या वर्षापासून राष्ट्रीय जंतनाशक मोहीम (National Deworming Campaign) राबवण्यात येत आहे. या मोहिमेचा मुख्य उद्देश मुलांच्या आतड्यांतील जंतांचा प्रादुर्भाव कमी करणे आणि बालकांचे व किशोरवयीन मुला-मुलींचे आरोग्य सुधारणे हा आहे.
आतड्यांतील जंतांचा प्रादुर्भाव कमी करण्यासोबतच रक्तक्षय आणि कुपोषणाचे प्रमाण कमी करण्यासाठीही ही मोहीम महत्त्वाची मानली जाते. मुलांची पोषणस्थिती सुधारल्यास त्यांच्या शारीरिक आणि बौद्धिक वाढीस मदत होऊ शकते. त्याचबरोबर शिक्षण आणि जीवनाचा दर्जा उंचावण्यासही हातभार लागू शकतो.
कोणत्या शाळा आणि शैक्षणिक संस्थांचा समावेश?
शासन परिपत्रकानुसार, ही मोहीम केवळ सरकारी शाळांपुरती मर्यादित नसून विविध प्रकारच्या शैक्षणिक संस्थांमध्ये राबवण्यात येणार आहे.
यामध्ये शासकीय, शासकीय अनुदानित आणि विनाअनुदानित खासगी शाळा, आश्रमशाळा, नगरपालिका व महानगरपालिका शाळा, आर्मी स्कूल, CBSE शाळा, नवोदय विद्यालये, खासगी इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा, मदरसे, मिशनरी शाळा, गुरुकुल आणि संस्कार केंद्रांचा समावेश आहे.
याशिवाय सर्व कनिष्ठ महाविद्यालये आणि वरिष्ठ महाविद्यालयांच्या प्रथम वर्षातील विद्यार्थ्यांनाही मोहिमेत सहभागी करून घेण्याच्या सूचना आहेत. यामध्ये नर्सिंग कॉलेज, आयटीआय, पॉलिटेक्निक, अभियांत्रिकी, कला, वाणिज्य, विज्ञान, फार्मसी आणि डी.एड. महाविद्यालयांचा समावेश करण्यात आला आहे.
त्यामुळे संबंधित संस्थांनी आपल्या पात्र विद्यार्थ्यांची माहिती आणि आवश्यक नियोजन वेळेत पूर्ण करणे महत्त्वाचे आहे.
शाळा आणि मुख्याध्यापकांना कोणत्या सूचना?
राष्ट्रीय जंतनाशक मोहीम प्रभावीपणे राबवण्यासाठी शालेय शिक्षण विभागाने विविध सूचना दिल्या आहेत. शालेय शिक्षण विभागाच्या अखत्यारीतील एकूण लाभार्थ्यांची संख्या सार्वजनिक आरोग्य विभागाला कळवावी, जेणेकरून विद्यार्थ्यांच्या संख्येनुसार जंतनाशक गोळ्यांचा पुरेसा साठा उपलब्ध करून देता येईल.
तसेच संबंधित शैक्षणिक संस्थांनी मोहिमेत सक्रिय सहभाग घ्यावा. विभागाच्या अखत्यारीतील अधिकाऱ्यांनी राष्ट्रीय जंतनाशक दिन आणि मॉप-अप दिनादरम्यान क्षेत्रभेटी देऊन अंमलबजावणीवर देखरेख ठेवावी. या भेटींचा अहवाल आरोग्य विभागाकडे सादर करण्याच्या सूचनाही देण्यात आल्या आहेत.
शाळांचे नोडल शिक्षक, शिक्षण विभागातील अधिकारी आणि पर्यवेक्षक यांच्यासाठी आरोग्य विभागामार्फत प्रशिक्षण आयोजित करण्यात येणार आहे. संबंधितांनी या प्रशिक्षणाला उपस्थित राहणे आवश्यक आहे.
जंतनाशक गोळ्या देताना कोणती काळजी घ्यावी?
मोहिमेदरम्यान विद्यार्थ्यांना जंतनाशक गोळ्या (Deworming tablets) देताना आरोग्य विभागाने दिलेल्या सूचनांचे पालन करणे आवश्यक आहे. एखादा विद्यार्थी आजारी असल्यास किंवा औषध देताना विशेष काळजी घेण्याची गरज असल्यास आरोग्य कर्मचाऱ्यांचा सल्ला घ्यावा.
औषध सेवनानंतर विद्यार्थ्यांमध्ये कोणतीही प्रतिकूल लक्षणे दिसल्यास त्वरित वैद्यकीय मदत उपलब्ध करून द्यावी, असे शासन परिपत्रकात स्पष्ट करण्यात आले आहे. त्यामुळे शाळांनी गोळ्या देण्याची प्रक्रिया नियोजनबद्ध पद्धतीने राबवावी आणि आवश्यकतेनुसार आरोग्य विभागाशी समन्वय ठेवावा.
याशिवाय सार्वजनिक आरोग्य विभागाकडून उपलब्ध करून देण्यात येणारे जनजागृती साहित्य शाळा, अंगणवाडी आणि गावातील प्रमुख तसेच सहज दिसणाऱ्या ठिकाणी लावण्याच्या सूचनाही देण्यात आल्या आहेत.
मोहिमेच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी जिल्हाधिकाऱ्यांच्या अध्यक्षतेखाली जिल्हास्तरीय समन्वय समित्या स्थापन करण्यात आल्या आहेत. या समित्यांच्या बैठका घेऊन संबंधित विभागांमध्ये समन्वय साधण्यावर भर देण्यात आला आहे.
राज्यस्तरावर सहसंचालक, आयुक्त (शिक्षण), महाराष्ट्र राज्य, पुणे यांचे कार्यालय; जिल्हास्तरावर सर्व शिक्षणाधिकारी (प्राथमिक/माध्यमिक); तर महानगरपालिका स्तरावर शिक्षणाधिकारी किंवा प्रशासन अधिकारी यांची समन्वय अधिकारी म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे.
शालेय शिक्षण विभाग, सार्वजनिक आरोग्य विभाग आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांनी परस्पर समन्वयाने ही मोहीम यशस्वी करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
राष्ट्रीय जंतनाशक मोहीम 2026 शासन परिपत्रक PDF
अधिक माहितीसाठी तुम्ही राष्ट्रीय जंतनाशक मोहीम प्रभावीपणे राबवण्याबाबत महाराष्ट्र शासनाच्या शालेय शिक्षण विभागाचे दिनांक 22 ऑक्टोबर 2026 रोजीचे शासन परिपत्रक PDF डाउनलोड करा.
