Exam Fee Waiver Zero Challan 2026: दुष्काळग्रस्त तालुक्यांतील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षण घेताना आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागू नये, यासाठी राज्य शासनाने परीक्षा शुल्कमाफीचा निर्णय घेतला आहे. या निर्णयामुळे आतापर्यंत तब्बल 2 लाख 40 हजार 365 विद्यार्थ्यांनी परीक्षा शुल्क न भरता आपले परीक्षा अर्ज दाखल केले आहेत. यासाठी परीक्षा अर्ज प्रक्रियेत ‘झिरो चलन’ (Zero Challan) ही सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे, अशी माहिती उच्च व तंत्र शिक्षण मंत्री चंद्रकांतदादा पाटील यांनी दिली.
परीक्षा शुल्क न भरता अर्ज दाखल करण्याची सुविधा
दुष्काळग्रस्त भागातील विद्यार्थ्यांना शिक्षण घेताना आर्थिक अडचणींमुळे अडथळे येऊ नयेत, हा परीक्षा शुल्कमाफीच्या निर्णयामागील मुख्य उद्देश आहे. अनेक विद्यार्थ्यांसाठी परीक्षा शुल्क भरणे आर्थिकदृष्ट्या अडचणीचे ठरू शकते. ही बाब लक्षात घेऊन पात्र विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्क न भरता अर्ज दाखल करता यावा, यासाठी शासनाने आवश्यक उपाययोजना केल्या आहेत.
या निर्णयाची अंमलबजावणी करण्यासाठी संबंधित संचालनालय, विद्यापीठे आणि परीक्षा विभागांच्या स्तरावर व्यवस्था करण्यात आली आहे. विद्यार्थ्यांना परीक्षा अर्ज भरताना शुल्क भरण्याची अडचण येऊ नये, यासाठी अर्ज प्रक्रियेत Zero Challan हा पर्याय उपलब्ध करून देण्यात आला आहे.
Zero Challan म्हणजे काय?
Zero Challan म्हणजे परीक्षा अर्ज भरताना पात्र विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्क भरण्याची आवश्यकता नसलेली सुविधा. या सुविधेअंतर्गत संबंधित पात्र विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्काचा भरणा न करता परीक्षा अर्ज सादर करता येतो.
दुष्काळग्रस्त तालुक्यांतील पात्र विद्यार्थ्यांना या सुविधेचा लाभ मिळावा, यासाठी विद्यापीठांनी परीक्षा शुल्कमाफीच्या अंमलबजावणीसंदर्भात परिपत्रकेही जारी केली आहेत.
यापूर्वी परीक्षा शुल्क भरले असल्यास पैसे परत मिळणार
परीक्षा शुल्कमाफीचा निर्णय लागू होण्यापूर्वी ज्या विद्यार्थ्यांनी परीक्षा शुल्क भरले आहे, अशा विद्यार्थ्यांनाही दिलासा मिळणार आहे. संबंधित विद्यार्थ्यांनी भरलेले परीक्षा शुल्क परत करण्याची प्रक्रिया सुरू करण्यात आली आहे.
पात्र विद्यार्थ्यांना शुल्कमाफीचा लाभ मिळण्यात अडचण येऊ नये, यासाठी उच्च व तंत्र शिक्षण मंत्री चंद्रकांतदादा पाटील यांनी सर्व विद्यापीठांना आवश्यक सूचना दिल्या आहेत. या निर्णयाच्या अंमलबजावणीचा विभागाकडून सातत्याने आढावाही घेतला जात आहे.
परीक्षा शुल्कमाफीबाबत अडचण असल्यास कुठे संपर्क साधावा?
परीक्षा अर्ज भरताना Zero Challan चा पर्याय उपलब्ध होत नसल्यास किंवा परीक्षा शुल्कमाफीचा लाभ मिळण्यात अडचण येत असल्यास विद्यार्थ्यांनी संबंधित विद्यापीठाच्या परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाशी संपर्क साधावा. याशिवाय विद्यार्थी विकास विभाग किंवा जनसंपर्क अधिकाऱ्यांकडूनही आवश्यक मार्गदर्शन घेता येईल.
विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्क माफीसंदर्भात शैक्षणिक अडचण असल्यास संबंधित विद्यापीठाच्या परीक्षा व मूल्यमापन मंडळ किंवा जनसंपर्क अधिकारी ,विद्यार्थी विकास विभागाशी संपर्क साधावा, असे आवाहन उच्च व तंत्र शिक्षण विभागाने केले आहे.
विद्यापीठनिहाय संपर्क क्रमांक
मुंबई विद्यापीठ, मुंबई – परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक डॉ. पूजा रौंदळे (९३२२०२०५८९), जनसंपर्क अधिकारी लीलाधर बनसोड (९८३३९६९९७७).
सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ, पुणे – परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक डॉ. राजेंद्र तलवारे (९८९०६४२४३१), विद्यार्थी विकास संचालक डॉ. सविता कुलकर्णी (७७२००३६७७४), तसेच अजय ठुबे (७५८८१६९१३४).
शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर – परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक डॉ. अजितसिंग एन. जाधव (९५४५५९५९९९), विद्यार्थी विकास संचालक अलोक जत्राटकर (८६९८९२८०८०).
पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर सोलापूर विद्यापीठ, सोलापूर – परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक डॉ. अंधारे (९९७५०५५१५५), विद्यार्थी विकास संचालक डॉ. काळवणे (७०२०६३४५०२).
स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ, नांदेड – परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक डॉ. हुशारसिंग साबळे (९९२३४०९४९१), विद्यार्थी विकास संचालक डॉ. चिखलीकर (८३९०६६६७७७).
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, छत्रपती संभाजीनगर – परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक डॉ. बाबासाहेब डोळे (८२३७००६५७२), विद्यार्थी विकास संचालक डॉ. कैलास अंभोरे (९४२३७०५०८१).
कवयित्री बहिणाबाई चौधरी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठ, जळगाव – परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक डॉ. योगेश पाटील (९४२३१८५०७३), विद्यार्थी विकास संचालक महाले (९८२३१९२८३१).
संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठ, अमरावती – परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक डॉ. नितीन कोळी (९८५००४२३५७), विद्यार्थी विकास संचालक डॉ. राजीव बोरकर (८८५५०८३९६४).
राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठ, नागपूर – परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक डॉ. अनुप पळसोकर (८३७८९७४२४०), विद्यार्थी विकास संचालक डॉ. विजय तांगडे (९५४५११२५५५).
गोंडवाना विद्यापीठ, गडचिरोली – परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक डॉ. नवीन मंगुळे (९५११९१०५७५), विद्यार्थी विकास संचालक डॉ. प्रिया गेडाम (९०४९४७४११९).
एस.एन.डी.टी. महिला विद्यापीठ, मुंबई – परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक संजय नेरकर (९९२२४४४४६७), विद्यार्थी विकास संचालक डॉ. अंकुश चव्हाण (९६८९६७२५०९).
यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठ, नाशिक – परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक डॉ. भटूप्रसाद पाटील (७७९८९२५४८५), विद्यार्थी विकास संचालक महेंद्र बनसोडे (९७६६०५९०७६).
दुष्काळग्रस्त तालुक्यांतील पात्र विद्यार्थ्यांसाठी परीक्षा शुल्कमाफीचा निर्णय महत्त्वाचा आहे. आतापर्यंत 2,40,365 विद्यार्थ्यांनी Zero Challan सुविधेचा वापर करून परीक्षा अर्ज दाखल केले आहेत. ज्या विद्यार्थ्यांना या सवलतीचा लाभ मिळालेला नाही किंवा अर्ज भरताना अडचणी येत आहेत, त्यांनी विलंब न करता आपल्या विद्यापीठाच्या परीक्षा विभागाशी संपर्क साधावा.
