पंडित दीनदयाळ उपाध्याय स्वयंम सुधारित योजना 2026: विद्यार्थ्यांना आता मिळणार 50 हजार ते 80 हजार रुपये वार्षिक भत्ता

Pandit Dindayal Upadhyay Swayam Yojana 2026: महाराष्ट्र शासनाने पंडित दीनदयाळ उपाध्याय स्वयंम योजनेअंतर्गत उच्च शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी तसेच भटक्या जमाती-क प्रवर्गातील धनगर समाजाच्या विद्यार्थ्यांसाठी या योजनेत देण्यात येणाऱ्या वार्षिक भत्त्याच्या रकमेत वाढ करण्यात आली असून, विद्यार्थ्यांना आता 50 हजार ते 80 हजार रुपये वार्षिक भत्ता मिळणार आहे. तसेच या योजनेच्या लाभासाठी आवश्यक असलेल्या पात्रतेच्या अटींमध्येही सुधारणा करण्यात आली आहे. या लेखात सविस्तर माहिती दिली आहे.

पंडित दीनदयाळ उपाध्याय स्वयंम योजनेच्या माध्यमातून शासकीय वसतिगृहात प्रवेश न मिळालेल्या पात्र विद्यार्थ्यांना भोजन, निवास, निर्वाह भत्ता आणि शैक्षणिक साहित्य खरेदीसाठी आर्थिक मदत दिली जाते. विद्यार्थ्यांच्या वाढत्या शैक्षणिक खर्चाचा आणि महागाईचा विचार करून शासनाने भत्त्याच्या रकमेत सुधारणा करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

आदिवासी विकास विभाग पंडित दीनदयाळ उपाध्याय स्वयंम योजनेत सुधारणा

आदिवासी विकास विभागाच्या ४ नोव्हेंबर २०२६ रोजीच्या शासन निर्णयानुसार, अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी स्वयंम योजनेची व्याप्ती वाढविण्यात आली आहे. यापूर्वी प्रामुख्याने बारावीनंतरचे उच्च शिक्षण किंवा दहावीनंतरचे दोन वर्षे अथवा त्यापेक्षा अधिक कालावधीचे व्यावसायिक व तांत्रिक शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना या योजनेचा लाभ मिळत होता.

सुधारित निर्णयानुसार, दहावीनंतरच्या दोन वर्षे किंवा त्यापेक्षा अधिक कालावधीच्या सर्व अभ्यासक्रमांसाठी महाराष्ट्रातील शासनमान्य महाविद्यालये किंवा संस्थांमध्ये शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना या योजनेचा लाभ मिळू शकेल. मात्र, संबंधित विद्यार्थ्याला शासकीय वसतिगृहात प्रवेश मिळालेला नसावा किंवा शिक्षण घेत असलेल्या ठिकाणी शासकीय वसतिगृहाची सुविधा उपलब्ध नसावी.

सुधारित वार्षिक भत्ता दर

स्वयंम योजनेअंतर्गत विद्यार्थ्यांना देण्यात येणाऱ्या भोजन, निवास आणि निर्वाह भत्त्याचे सुधारित दर पुढीलप्रमाणे निश्चित करण्यात आले आहेत.

याशिवाय वैद्यकीय आणि अभियांत्रिकी शाखेत शिक्षण घेणाऱ्या पात्र विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्यासाठी प्रतिवर्ष ₹8,000, तर इतर शाखांतील विद्यार्थ्यांना ₹4,000 इतकी अतिरिक्त रक्कम देण्यात येणार आहे.

इतर मागास बहुजन कल्याण विभाग पंडित दीनदयाळ उपाध्याय स्वयंम योजनेत सुधारणा

इतर मागास बहुजन कल्याण विभागाच्या ६ नोव्हेंबर २०२६ रोजीच्या शासन निर्णयानुसार, भटक्या जमाती-क प्रवर्गातील धनगर समाजाच्या उच्च शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी स्वयंम योजनेच्या वार्षिक भत्त्यात वाढ करण्यात आली आहे. तसेच विद्यार्थ्यांना योजनेचा लाभ मिळविताना येणाऱ्या अडचणी लक्षात घेऊन पात्रतेच्या अटींमध्ये एकूण १३ महत्त्वपूर्ण तरतुदी करण्यात आल्या आहेत.

या सुधारणांनुसार, ज्या जिल्ह्यांमध्ये शासकीय वसतिगृहे सुरू आहेत, त्या जिल्ह्यांतील महाविद्यालयात शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना स्वयंम योजनेचा लाभ घेण्यासाठी प्रथम शासकीय वसतिगृहात प्रवेशासाठी अर्ज करणे बंधनकारक आहे. ज्या जिल्ह्यांमध्ये अद्याप शासकीय वसतिगृह सुरू झालेले नाही किंवा तालुकास्तरावर वसतिगृह सुरू करण्याचे धोरण नाही, अशा ठिकाणच्या विद्यार्थ्यांना थेट स्वयंम योजनेसाठी अर्ज करता येईल.

सुधारित वार्षिक भत्ता दर

सन २०२६-२७ पासून धनगर समाजातील पात्र विद्यार्थ्यांसाठी भोजन, निवास आणि निर्वाह भत्त्याचे सुधारित दर पुढीलप्रमाणे आहेत.

याशिवाय वैद्यकीय व अभियांत्रिकी शाखेतील पात्र विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्यासाठी प्रतिवर्ष ₹8,000, तर इतर शाखांतील विद्यार्थ्यांना ₹4,000 इतकी अतिरिक्त रक्कम देण्यास मंजुरी देण्यात आली आहे.

स्वयंम योजनेच्या लाभासाठी पात्रतेच्या सुधारित अटी

धनगर समाजातील विद्यार्थ्यांसाठी शासनाने खालील अटी व तरतुदी निश्चित केल्या आहेत.

१. शासकीय वसतिगृहासाठी अर्ज आवश्यक : ज्या जिल्ह्यांमध्ये शासकीय वसतिगृहे सुरू आहेत, त्या जिल्ह्यांतील महाविद्यालयात शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी स्वयंम योजनेसाठी अर्ज करण्यापूर्वी शासकीय वसतिगृहात प्रवेशासाठी अर्ज करणे आवश्यक आहे. वसतिगृह सुरू नसलेल्या जिल्ह्यांतील तसेच तालुकास्तरावरील विद्यार्थ्यांना थेट अर्ज करता येईल.

२. आधार क्रमांक बँक खात्याशी जोडणे : विद्यार्थ्याचा आधार क्रमांक राष्ट्रीयीकृत बँक खात्याशी संलग्न असणे बंधनकारक आहे. योजनेची रक्कम आधार संलग्न बँक खात्यात डीबीटीद्वारे जमा केली जाईल.

३. डिप्लोमा विद्यार्थ्यांसाठी गुणांची अट : दहावीनंतर डिप्लोमा पूर्ण करून पदवी अभ्यासक्रमाच्या थेट द्वितीय वर्षात प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांची गुणवत्ता यादी तयार करताना डिप्लोमाच्या अंतिम वर्षातील गुण विचारात घेतले जातील.

४. महाविद्यालयीन उपस्थिती ७५ टक्के आवश्यक : योजनेचा लाभ मिळण्यासाठी विद्यार्थ्यांची महाविद्यालयातील उपस्थिती किमान ७५ टक्के असणे आवश्यक आहे. प्रत्येक तिमाहीची उपस्थिती महाविद्यालयाकडून प्राप्त करून तिमाही संपल्यानंतर १५ दिवसांच्या आत पोर्टलवर अपलोड करावी लागेल.

५. CGPA चे टक्केवारीत रूपांतर : ऑनलाइन अर्ज करताना CGPA चे टक्केवारीत रूपांतर करून त्याबाबत संबंधित महाविद्यालयाचे प्रमाणपत्र सादर करणे बंधनकारक आहे. प्रमाणपत्र अर्जासोबत जोडले नसल्यास विद्यार्थी योजनेसाठी अपात्र ठरू शकतो.

६. निर्वाह भत्त्याबाबत नियम : ज्या विद्यार्थ्यांना मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती योजनेतून शासनाकडून निर्वाह भत्ता मिळाला आहे, त्यांना स्वयंम योजनेतून पूर्ण निर्वाह भत्ता मिळणार नाही. संबंधित महाविद्यालयाचे प्रमाणपत्र ऑनलाइन अपलोड केल्यानंतरच उर्वरित अनुज्ञेय रक्कम दिली जाईल.

७. महानगरपालिका क्षेत्रानुसार भत्ता : विद्यार्थ्याचे महाविद्यालय महानगरपालिकेच्या हद्दीपासून पाच किलोमीटर परिसरात असल्यास संबंधित महाविद्यालयाचे प्रमाणपत्र सादर करणे आवश्यक आहे. असे प्रमाणपत्र सादर न केल्यास तालुका स्तरासाठी निश्चित केलेली रक्कम देण्यात येईल.

८. दोन तालुक्यांतील अंतराची अट : विद्यार्थ्याचे कायमस्वरूपी निवासस्थान एका तालुक्यात आणि महाविद्यालय दुसऱ्या तालुक्यात असल्यास, दोन्ही ठिकाणांतील अंतर २० किलोमीटरपेक्षा जास्त असणे आवश्यक आहे. अशी अट पूर्ण करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना तालुकास्तरीय लाभ अनुज्ञेय राहील.

९. लाभाची सुरुवातीची तारीख : विद्यार्थ्याला योजनेचा लाभ मंजूर झालेल्या तारखेपासून न देता त्याचा अभ्यासक्रम ज्या तारखेपासून सुरू झाला आहे, त्या तारखेपासून लाभ देण्यात येईल.

१०. नूतनीकरणाचा अर्ज आवश्यक : योजनेचा लाभ घेणाऱ्या पात्र विद्यार्थ्याने पुढील वर्षासाठी नूतनीकरणाचा अर्ज सादर करणे आवश्यक आहे. अर्ज सादर न केल्यास संबंधित विद्यार्थ्याला योजनेच्या लाभाची आवश्यकता नाही असे समजून ती जागा रिक्त मानली जाईल. त्यानुसार प्रथम, द्वितीय, तृतीय आणि चतुर्थ वर्षाच्या विद्यार्थ्यांच्या क्रमाने रिक्त जागा भरल्या जातील.

११. पदवी प्रवेशासाठी किमान ५० टक्के गुण : बारावीनंतर पदवी अभ्यासक्रमाला प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना किमान ५० टक्के गुणांची अट लागू राहील. तसेच पदवी पूर्ण करून पदव्युत्तर अभ्यासक्रमाला प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांचे पदवी परीक्षेतील गुण विचारात घेतले जातील. त्यासाठीही किमान ५० टक्के गुण आवश्यक आहेत.

१२. वसतिगृहापासून महाविद्यालयाचे अंतर : गुणवत्ता यादीच्या आधारे शासकीय वसतिगृहात प्रवेश मिळालेला असला, तरी संबंधित विद्यार्थ्याचे महाविद्यालय वसतिगृहापासून १५ किलोमीटरपेक्षा अधिक अंतरावर असल्यास आणि तेथे जाणे गैरसोयीचे असल्यास, विद्यार्थ्याच्या संमतीने नियमानुसार स्वयंम योजनेचा लाभ देता येईल.

शासन निर्णय कधीपासून लागू होणार?

अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी आदिवासी विकास विभागाने ४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध केलेल्या शासन निर्णयातील सुधारणा शासन निर्णय निर्गमित झाल्याच्या दिनांकापासून लागू राहतील. तर धनगर समाजातील विद्यार्थ्यांसाठी सुधारित भत्त्याचे दर सन २०२६-२७ पासून लागू करण्यात आले आहेत. या योजनेअंतर्गत मंजूर होणारे लाभ डीबीटीद्वारे विद्यार्थ्यांच्या बँक खात्यात जमा केले जातील.

शासनाच्या या निर्णयामुळे उच्च शिक्षण घेणाऱ्या अनुसूचित जमाती आणि धनगर समाजातील विद्यार्थ्यांना वाढत्या शैक्षणिक व निवास खर्चासाठी अधिक आर्थिक मदत उपलब्ध होणार आहे. तसेच पात्रतेच्या अटी स्पष्ट केल्यामुळे योजनेचा लाभ घेताना विद्यार्थ्यांना आवश्यक नियम आणि कागदपत्रांची माहिती मिळण्यास मदत होईल.

पंडित दीनदयाळ उपाध्याय स्वयंम सुधारित योजना शासन निर्णय

• अनुसुचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांकरिताच्या पंडीत दीनदयाल उपाध्याय स्वयंम योजनेमध्ये सुधारणा करण्याबाबत आदिवासी विकास विभाग दिनांक 04-11-2026 रोजीचा शासन निर्णय डाउनलोड करा
• भटक्या जमाती-क प्रवर्गातील धनगर समाजातील उच्च शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांकरीता राबविण्यात येत असलेल्या पंडित दीनदयाल उपाध्याय स्वयंम योजना या योजनेअंतर्गत देय वार्षिक भत्यात वाढ करणे तसेच पात्रतेच्या अटींमध्ये सुधारणा करण्याबाबत इतर मागास बहुजन कल्याण विभाग शासन निर्णय दिनांक 06-11-2026 डाउनलोड करा

पंडित दीनदयाळ उपाध्याय स्वयंम योजना अधिकृत वेबसाईट: https://swayam.mahaonline.gov.in/

हे ही वाचा
बालसंगोपन सुधारित योजना 2026: ऑनलाइन अर्ज, पात्रता, कागदपत्रे यादी संपूर्ण माहिती
बांधकाम कामगारांच्या 1 ली ते 8 वीतील पाल्यांना 22 वस्तूंचा शैक्षणिक संच मिळणार; राज्य सरकारचा मोठा निर्णय!
लेक लाडकी सुधारित योजना 2026 : ऑनलाइन अर्ज, पात्रता, कागदपत्रे यादी संपूर्ण माहिती