Maharashtra Board Exam Fee Refund Process 2026-27 : दहावी (SSC) आणि बारावीच्या (HSC) फेब्रुवारी-मार्च 2027 मध्ये होणाऱ्या माध्यमिक व उच्च माध्यमिक प्रमाणपत्र परीक्षेसाठी राज्यातील 305 दुष्काळ तालुक्यातील पात्र विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्क माफीचा लाभ देण्यात येणार आहे. ज्या पात्र विद्यार्थ्यांनी यापूर्वीच परीक्षा शुल्क भरले आहे, त्यांना शुल्काची रक्कम परत करण्याबाबतही सूचना देण्यात आल्या आहेत. या लेखात परीक्षा शुल्क परत मिळवण्याची प्रक्रिया बद्दल सविस्तर माहिती दिली आहे.
दहावी-बारावीच्या विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्क माफी
१४ ऑक्टोबर २०२६ रोजीच्या शासन निर्णयानुसार राज्यातील एकूण ३०५ तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर करण्यात आला आहे. या पार्श्वभूमीवर दुष्काळग्रस्त भागातील विद्यार्थ्यांना आर्थिक दिलासा देण्यासाठी परीक्षा शुल्क माफी योजनेच्या निकषांमध्ये विशेष बाब म्हणून शिथिलता देण्यात आली आहे.
महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळामार्फत फेब्रुवारी-मार्च २०२७ मध्ये घेण्यात येणाऱ्या इयत्ता दहावी आणि बारावीच्या परीक्षेसाठी दुष्काळग्रस्त ३०५ तालुक्यांतील पात्र विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्क माफीचा लाभ मिळणार आहे.
या योजनेअंतर्गत पात्र विद्यार्थ्यांकडून परीक्षा शुल्क न घेता परीक्षा आवेदनपत्रे भरून घेण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. ही योजना शासकीय, खासगी अनुदानित, विनाअनुदानित तसेच स्वयंअर्थसहाय्यित माध्यमिक शाळा आणि कनिष्ठ महाविद्यालयांमधील विद्यार्थ्यांना लागू राहणार आहे.
मात्र, दुष्काळग्रस्त म्हणून घोषित केलेल्या ३०५ तालुक्यांव्यतिरिक्त इतर तालुक्यांतील विद्यार्थ्यांना नेहमीच्या विहित पद्धतीनुसार आणि मुदतीत परीक्षा शुल्क भरावे लागणार आहे.
हे ही वाचा: 10 वी, 12 वी बोर्ड परीक्षेचे नवीन वेळापत्रक जाहीर, मागील वर्षीच्या प्रश्नपत्रिका डाउनलोड लिंक
परीक्षा शुल्क भरलेल्या विद्यार्थ्यांना पैसे परत मिळणार
दुष्काळग्रस्त भागातील परीक्षा शुल्क माफीस पात्र असलेल्या ज्या विद्यार्थ्यांनी यापूर्वीच परीक्षा शुल्क भरले आहे, त्यांना शुल्क परतावा देण्यात येणार आहे.
संबंधित विद्यार्थ्यांच्या किंवा त्यांच्या पालकांच्या आधार क्रमांकाशी संलग्न असलेल्या बँक खात्यात परताव्याची रक्कम जमा केली जाणार आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांची बँक खात्याची माहिती आणि आधार क्रमांक अचूक असणे आवश्यक आहे.
विद्यार्थ्यांच्या आधार क्रमांकाशी बँक खाते संलग्न नसल्यास, चुकीची बँक माहिती दिल्यास किंवा आधार क्रमांकामध्ये त्रुटी असल्यास शुल्क परताव्याचा लाभ मिळण्यात अडचण येऊ शकते. त्यामुळे शाळा आणि कनिष्ठ महाविद्यालयांनी विद्यार्थ्यांची माहिती भरताना विशेष काळजी घेण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
शाळांनी विद्यार्थ्यांकडून जमा केलेले शुल्क तात्काळ परत करावे
काही शाळा आणि कनिष्ठ महाविद्यालयांनी विद्यार्थ्यांकडून परीक्षा शुल्क जमा केले असेल; मात्र हे शुल्क अद्याप मंडळाकडे भरलेले नसेल, तर अशी रक्कम संबंधित विद्यार्थ्यांना तात्काळ परत करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
ही जबाबदारी संबंधित शाळांचे मुख्याध्यापक आणि कनिष्ठ महाविद्यालयांचे प्राचार्य यांची राहणार आहे. त्यामुळे पात्र विद्यार्थ्यांकडून जमा केलेल्या शुल्काची स्थिती तपासून आवश्यक कार्यवाही करणे महत्त्वाचे आहे.
कोणत्या विद्यार्थ्यांना मिळणार परीक्षा शुल्क माफी?
दुष्काळग्रस्त ३०५ तालुक्यांतील पात्र विद्यार्थ्यांना या योजनेचा लाभ मिळणार आहे. यामध्ये खालील विद्यार्थ्यांचा समावेश आहे.
१. नियमित विद्यार्थी: दहावी आणि बारावीच्या परीक्षेस प्रविष्ट होणारे पात्र विद्यार्थी.
२. रिपीटर विद्यार्थी: यापूर्वी परीक्षा दिल्यानंतर पुन्हा त्याच परीक्षेस बसणाऱ्या विद्यार्थ्यांनाही या योजनेचा लाभ मिळणार आहे.
३. बाह्य विद्यार्थी (External Students): बाह्य विद्यार्थी म्हणून नोंदणी केलेल्या पात्र विद्यार्थ्यांनाही परीक्षा शुल्क माफी लागू राहील.
४. शहरी भागात राहणारे विद्यार्थी: विद्यार्थी शहरी भागात वास्तव्यास असला, तरी त्याच्या पालकांची शेतजमीन दुष्काळग्रस्त तालुक्यात असल्यास त्यालाही योजनेचा लाभ मिळू शकतो.
५. शिक्षणासाठी बाहेरगावी राहणारे विद्यार्थी: शिक्षणासाठी अन्य गावात किंवा शहरात वास्तव्यास असलेले, परंतु मूळ गाव दुष्काळग्रस्त तालुक्यात असलेले विद्यार्थीही या योजनेस पात्र ठरू शकतात.
६. अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती प्रवर्गातील विद्यार्थी: दुष्काळग्रस्त किंवा टंचाईग्रस्त भागातील इयत्ता दहावी आणि बारावीच्या परीक्षेस प्रविष्ट होणाऱ्या या प्रवर्गांतील पात्र विद्यार्थ्यांची आवेदनपत्रेही परीक्षा शुल्क न घेता भरून घेण्याचे निर्देश आहेत. या विद्यार्थ्यांचे परीक्षा शुल्क संबंधित शासन विभागाकडून एकत्रित प्रस्तावाद्वारे राज्य मंडळामार्फत प्राप्त केले जाणार आहे.
विद्यार्थ्यांना लाभ देताना संबंधित शासन निर्णयातील निकष आणि आवश्यक कागदपत्रांची पडताळणी करणे आवश्यक राहील.
परीक्षा शुल्क परत मिळवण्याची प्रक्रिया | Maharashtra Board Exam Fee Refund Process
१. शाळेशी संपर्क साधा: विद्यार्थ्यांनी आपल्या शाळेच्या मुख्याध्यापकांशी किंवा कनिष्ठ महाविद्यालयाच्या प्राचार्यांशी संपर्क साधावा. आपण दुष्काळग्रस्त तालुक्यातील परीक्षा शुल्क माफीस पात्र आहोत का, याची खात्री करावी.
२. शुल्क भरल्याची पावती जवळ ठेवा: परीक्षा शुल्क भरले असल्यास त्याची पावती, विद्यार्थ्याची माहिती आणि आवश्यक बँक तपशील शाळेला उपलब्ध करून द्यावेत.
३. शाळेमार्फत ऑनलाइन नोंदणी: मुख्याध्यापकांनी मंडळाच्या निर्देशानुसार Institute Login मधील Application → Drought Entry (दुष्काळग्रस्त नोंद) या पर्यायात पात्र विद्यार्थ्यांची माहिती भरावी.
४. आधार-संलग्न बँक खात्याची माहिती द्या: विद्यार्थ्याचे किंवा पालकांचे आधारशी संलग्न असलेले बँक खाते सक्रिय असून त्याची माहिती अचूक आहे, याची खात्री करावी. परिपत्रकानुसार शुल्क परतावा या खात्यात जमा केला जाणार आहे.
५. परताव्याची स्थिती तपासा: शाळेकडून विद्यार्थ्याची माहिती नोंदवली गेली आहे का आणि शुल्क परताव्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे का, याची चौकशी करावी.
अधिकृत वेबसाइट कुठे आहे?
महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या अधिकृत वेबसाइटवरील Institute Login विभागात SSC आणि HSC साठी स्वतंत्र लॉगिन तसेच Fee Refund सुविधा उपलब्ध आहे.
मुख्याध्यापकांना सात दिवसांत कार्यवाही करण्याचे निर्देश
परीक्षा शुल्क माफी योजनेची प्रभावी अंमलबजावणी करण्यासाठी मुख्याध्यापक आणि प्राचार्यांना विशेष सूचना देण्यात आल्या आहेत. पात्र विद्यार्थ्यांची परीक्षा आवेदनपत्रे भरण्याची कार्यवाही सात दिवसांत पूर्ण करण्याबाबत त्यांना कळविण्याचे निर्देश संबंधित यंत्रणांना देण्यात आले आहेत.
दुष्काळग्रस्त भागातील पात्र विद्यार्थ्यांची माहिती भरण्यासाठी शाळांच्या Institute Login मध्ये Application = Drought Entry (दुष्काळग्रस्त नोंद) हा पर्याय उपलब्ध करून देण्यात आला आहे. या पर्यायामध्ये संबंधित विद्यार्थ्यांची आवश्यक माहिती भरावी लागणार आहे.
योजनेची अंमलबजावणी वेळेत पूर्ण होण्यासाठी मुख्याध्यापक, शिक्षणाधिकारी (माध्यमिक), विभागीय शिक्षण उपसंचालक आणि विभागीय मंडळाचे सचिव यांनी वैयक्तिक लक्ष घालून पाठपुरावा करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
सन २०२६ मधील दुष्काळामुळे बाधित झालेल्या राज्यातील ३०५ तालुक्यांमधील पात्र दहावी आणि बारावीच्या विद्यार्थ्यांना फेब्रुवारी-मार्च २०२७ च्या परीक्षेसाठी परीक्षा शुल्क माफी देण्याचा निर्णय विद्यार्थ्यांसाठी दिलासादायक आहे. यापूर्वी शुल्क भरलेल्या पात्र विद्यार्थ्यांना त्यांच्या आधार-संलग्न बँक खात्यात परतावा देण्यात येणार आहे.
अधिकृत वेबसाईट : https://www.mahahsscboard.in/
