विद्यार्थी पट पडताळणी नंतरच मिळणार, वेतन व अनुदान; दिव्यांग सक्षमीकरण विभाग शासन परिपत्रक जारी

Divyang Shala Pat Nirdharan GR 2026 : राज्यातील अनुदानित दिव्यांग विशेष शाळा, कार्यशाळा, कौशल्य विकास केंद्रे, अनाथ मतिमंद बालगृहे तसेच इतर संबंधित दिव्यांग उपक्रमांमधील विद्यार्थी संख्या आणि त्यानुसार कर्मचारी पदांची निश्चिती करण्याबाबत महाराष्ट्र शासनाच्या दिव्यांग सक्षमीकरण विभागाने महत्त्वाचे निर्देश जारी केले आहेत.

दिव्यांग सक्षमीकरण विभागाने 29 सप्टेंबर 2026 रोजी शासन परिपत्रक जारी करून राज्यातील अनुदानित दिव्यांग उपक्रमांचे दरवर्षी पट निर्धारण करण्याची प्रक्रिया स्पष्ट केली आहे. या पट निर्धारणाच्या आधारेच अनुज्ञेय कर्मचारी पदांची संख्या निश्चित करून वेतन, वेतनेतर आणि परिपोषण अनुदान वितरित करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

कोणत्या दिव्यांग उपक्रमांना लागू?

दिव्यांग सक्षमीकरण विभागामार्फत अनुदान तत्त्वावर दिव्यांगांसाठी विविध उपक्रम चालविले जातात. यामध्ये विशेष शाळा, कार्यशाळा, कौशल्य विकास केंद्रे, अनाथ मतिमंद बालगृहे आदींचा समावेश होतो.

या अनुदानित उपक्रमांना शासनाने निश्चित केलेल्या निकषांनुसार वेतन, वेतनेतर आणि परिपोषण अनुदान दिले जाते. त्यामुळे विद्यार्थ्यांची प्रत्यक्ष संख्या आणि त्यानुसार मंजूर कर्मचारी पदे यांचा थेट संबंध राहणार आहे.

दरवर्षी पट निर्धारण करणे बंधनकारक

शासनाच्या या निर्देशानुसार प्रत्येक दिव्यांग उपक्रमाचे दरवर्षी पट निर्धारण करणे आवश्यक आहे. विशेषतः जुलै, ऑगस्ट आणि सप्टेंबर या तीन महिन्यांतील विद्यार्थ्यांच्या उपस्थितीची सरासरी विचारात घेऊन कर्मचारी पदे मंजूर करण्याची तरतूद आहे. त्यानुसारच परिपोषण अनुदान, वेतन व वेतनेतर अनुदान तसेच इमारत भाडे यासंबंधीची कार्यवाही केली जाणार आहे.

पट निर्धारणासाठी कोणती माहिती तपासली जाणार?

पट निर्धारण करताना केवळ संस्थेने दाखविलेली विद्यार्थी संख्या ग्राह्य धरली जाणार नाही. विविध प्रणाली आणि नोंदींमधील विद्यार्थी माहितीची पडताळणी करून त्यामध्ये ताळमेळ आहे की नाही, हे तपासले जाणार आहे.

यासाठी खालील बाबी तपासल्या जातील

• मंजूर विद्यार्थी संख्या
• जुलै, ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमधील बायोमेट्रिक उपस्थिती
• प्रत्यक्ष उपस्थित विद्यार्थी संख्या
• UDISE+ प्रणालीवरील विद्यार्थी नोंद
• विद्यार्थ्यांच्या UDID क्रमांकाची नोंद

या सर्व माहितीची पडताळणी करून परस्पर ताळमेळ साधण्याचे निर्देश शासनाने दिले आहेत.

15 ऑक्टोबरपर्यंत पट निर्धारण पूर्ण करावे

अनुदानित दिव्यांग उपक्रमांचे पट निर्धारण दरवर्षी 15 ऑक्टोबरपर्यंत पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

पट निर्धारणाची कार्यवाही पूर्ण झाल्यानंतर उपक्रमनिहाय अहवाल विवरणपत्र-अ मध्ये तयार करून दिव्यांग सक्षमीकरण आयुक्तांकडे सादर करावा लागणार आहे.

अतिरिक्त कर्मचाऱ्यांचे समायोजन कसे होणार?

पट निर्धारण करताना एखाद्या उपक्रमातील विद्यार्थी संख्या मंजूर विद्यार्थी संख्येपेक्षा कमी आढळल्यास, त्यानुसार अनुज्ञेय कर्मचारी पदांची संख्या निश्चित केली जाईल.

यामुळे आकृतिबंधापेक्षा जास्त असलेली शिक्षक किंवा शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांची पदे अतिरिक्त पदे म्हणून निश्चित होऊ शकतात. अशा कर्मचाऱ्यांच्या समायोजनाची पुढील कार्यवाही शासनाने यापूर्वी निश्चित केलेल्या पद्धतीनुसार करावी लागणार आहे.

या परिपत्रकातील सर्वात महत्त्वाच्या बाबींपैकी एक म्हणजे पट निर्धारणानुसार अनुज्ञेय ठरणाऱ्या पदांवर कार्यरत कर्मचाऱ्यांचेच वेतन शासन अनुदानातून अदा करण्याचे निर्देश आहेत.

पट निर्धारणामुळे एखादे पद अतिरिक्त ठरल्यास त्या अतिरिक्त पदावरील कर्मचाऱ्याचे वेतन शासन अनुदानातून अदा करू नये, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे.

आस्थापनेवरील अतिरिक्त पदांमध्ये कपात न केल्यास, अशा अतिरिक्त पदावरील कर्मचाऱ्यांचे वेतन अदा करण्याची जबाबदारी संबंधित संस्थेची राहणार आहे.

पट निर्धारणानंतर अतिरिक्त ठरणाऱ्या कर्मचाऱ्यांचे समायोजन करताना 30 डिसेंबर 2025 रोजीच्या शासन निर्णयातील कार्यपद्धतीचा अवलंब करावा लागणार आहे.

समायोजन करताना शक्यतो प्रथम त्याच जिल्ह्यातील अनुदानित दिव्यांग उपक्रमांमधील रिक्त पदांचा विचार केला जाईल. त्या जिल्ह्यात पद उपलब्ध नसल्यास लगतच्या जिल्ह्यात आणि त्यानंतर आवश्यकतेनुसार राज्यातील इतर जिल्ह्यांमधील रिक्त पदांवर समायोजनाची कार्यवाही केली जाऊ शकते.

नवीन कर्मचारी नियुक्तीवरही महत्त्वाची अट

पट निर्धारण आणि पदनिश्चितीची प्रक्रिया पूर्ण होण्यापूर्वी नवीन पदावर नियुक्तीस मान्यता देऊ नये, असे शासनाने स्पष्ट केले आहे.

तसेच एखाद्या संस्थेत अतिरिक्त शिक्षक किंवा शिक्षकेतर कर्मचारी उपलब्ध असताना संबंधित रिक्त पदावर नवीन कर्मचाऱ्याची नियुक्ती करण्याची कार्यवाही करू नये. याबाबत 30 डिसेंबर 2025 च्या शासन निर्णयातील निर्देशांचे काटेकोर पालन करण्यास सांगण्यात आले आहे.

UDISE+, UDID आणि उपस्थितीची माहिती अहवालात द्यावी लागणार

राज्यातील सर्व अनुदानित दिव्यांग उपक्रमांमधील विद्यार्थ्यांची माहिती UDISE+ प्रणालीवरील अहवालात सादर करावी लागणार आहे.

तसेच विद्यार्थी पट निर्धारणाचा स्वतंत्र अहवालही सादर करावा लागेल. हे अहवाल संबंधित वर्षाच्या ऑक्टोबर अखेरपर्यंत शासनाकडे सादर करण्याचे निर्देश आहेत.

या अहवालात मंजूर विद्यार्थी संख्या, प्रत्यक्ष उपस्थित विद्यार्थी संख्या, बायोमेट्रिक उपस्थिती, सरल/UDISE+ प्रणालीवरील विद्यार्थी नोंद आणि UDID क्रमांकासह विद्यार्थी माहितीचा समावेश करणे आवश्यक आहे. हे अहवाल दिव्यांग सक्षमीकरण आयुक्तालयाच्या संकेतस्थळावर अपलोड करण्याची तरतूदही करण्यात आली आहे.

माहिती सादर न केल्यास कारवाई?

निर्धारित विद्यार्थी संख्या, पट निर्धारण आणि पदनिश्चितीबाबत आवश्यक माहिती विहित मुदतीत सादर न करणाऱ्या उपक्रमांवर संबंधित सक्षम अधिकाऱ्यांनी प्रचलित शासन नियमांनुसार आवश्यक कार्यवाही करावी, असे परिपत्रकात नमूद आहे.

तसेच पट निर्धारण न करता किंवा अनुज्ञेय पदांपेक्षा जास्त पदांवर कार्यरत कर्मचाऱ्यांना शासन अनुदानातून वेतन दिल्याचे आढळल्यास, संबंधित आहरण व संवितरण अधिकारी तसेच संबंधित अधिकाऱ्यांची जबाबदारी निश्चित करण्याची कार्यवाही करण्यात येणार आहे.

पट निर्धारण अहवालात कोणती माहिती भरावी लागणार?

शासनाने यासाठी विवरणपत्र-अ निश्चित केले आहे. यामध्ये उपक्रमाचे नाव व पत्ता, UDISE क्रमांक, शाळेचा प्रकार, नोंदणी प्रमाणपत्र, अनुदानाचा प्रकार, मंजूर विद्यार्थी संख्या, प्रवेशित विद्यार्थी संख्या, UDID माहिती आणि UDISE+ मधील विद्यार्थी माहिती यांचा समावेश आहे.

यासोबत जुलै, ऑगस्ट आणि सप्टेंबर महिन्यातील उपस्थिती तसेच त्याची सरासरी नोंदवावी लागणार आहे. अहवालामध्ये मंजूर पदे, भरलेली पदे, रिक्त पदे, अनुज्ञेय पदे आणि अतिरिक्त पदे यांचीही माहिती द्यावी लागणार आहे.

विशेष म्हणजे, पट निर्धारण करताना 85 टक्के उपस्थिती असल्यास 100 टक्के ग्राह्य धरण्याची तरतूद संबंधित नियमांनुसार नमूद करण्यात आली आहे.

UDISE+ विद्यार्थी अहवालातही स्वतंत्र माहिती

विवरणपत्र-ब मध्ये UDISE+ प्रणालीवरील विद्यार्थ्यांचा स्वतंत्र अहवाल तयार करण्यात येणार आहे.

यामध्ये उपक्रमाचे नाव, UDISE क्रमांक, मान्य विद्यार्थी संख्या, प्रत्यक्ष उपस्थित विद्यार्थी संख्या, UDISE+ वर नोंद असलेली विद्यार्थी संख्या, UDID प्रमाणपत्र असलेल्या विद्यार्थ्यांची संख्या आणि वैध आधार नोंद असलेल्या विद्यार्थ्यांची संख्या यांचा समावेश आहे.

दिव्यांग विद्यार्थी पट पडताळणी शासन निर्णय | Divyang Shala Pat Nirdharan Form PDF Download

• राज्यातील अनुदानित दिव्यांग उपक्रमांचे पटनिर्धारण करुन उपस्थित विद्यार्थी संख्येच्या आधारे उपक्रमांना वेतन व वेतनेतर अनुदान वितरीत करणेबाबत दिव्यांग सक्षमीकरण विभाग दि. 29-09-2026 शासन निर्णय (फॉर्म) डाउनलोड करा
• अतिरिक्त कर्मचाऱ्यांचे समायोजन दिव्यांग सक्षमीकरण विभाग दि 30 डिसेंबर 2025 रोजीचा शासन निर्णय डाउनलोड करा